Urazy mięśni u biegaczy – część pierwsza

Jak rozróżniać razy mięśniowe?
Jak rozróżniać razy mięśniowe? Czy wszystkie wymagają przerwy w treningu?
Partnerzy medyczni TreningBiegacza.pl

W pierwszej części tego materiału przedstawiamy zbiór informacji teoretycznych, które już same w sobie pozwolą Ci, drogi czytelniku, postawić wstępną diagnozę w przypadkach, gdy coś z Twoim aparatem ruchu jest nie tak i nie bardzo wiesz, czy kontynuować trening, czy też go przerwać. W części drugiej, która niebawem, przedstawimy szereg informacji na temat diagnostyki, wywiadu, badania, porównania MRI i USG, a także przykładowe terapie, rokowania i prewencję.

Autorem tekstu jest mgr Mateusz Budniak z Rehabu Centrum medyczne & fizjoterapii – fizjoterapeuta ortopedyczny zajmujący się pacjentami bólowymi, z dysfunkcjami narządu ruchu oraz rehabilitacją pourazową, przed i pooperacyjną.

Uszkodzenie mięśni, czym jest?

  • Nadwyrężenie (strain, overexerting) – uszkodzenie tkanek, osłabienie tkanek poprzez nadmierny wysiłek lub zbytnią eksploatację.
  • Naciągnięcie (tear) – nadwyrężenie I stopnia skumulowane w obrębie włókna mikrouszkodzenia – pęknięcia, rozerwania niewielkiej ilości włókien mięśniowych, naciągnięcie mniej niż 5% włókien mięśniowych.
  • Naderwanie (strain) – ostry uraz mięśni i ścięgien, częściowe rozerwanie, nadwyrężenie II stopnia. Uszkodzenie  i zerwanie więcej niż 5% włókien mięśniowych.
  • Rozdarcie (tear) – miejsce uszkodzone, rozdzielone na dwie lub więcej części.
  • Zerwanie (rupture) – nadwyrężenie III stopnia.

Jak widać już sama terminologia polska i angielska może spowodować błędy w diagnostyce urazów mięśniowych, ponieważ terminy opisujące uszkodzenia mogą zostać użyte zamiennie, a do tego znaczyć coś innego.

Z tego punktu warto przejść do klasyfikacji urazów, abyśmy wiedzieli, co nam dolega.

Trzy etapy klasyfikacji urazów mięśniowych

  • „era kliniczna” 1900-1980 – skupiająca się głównie na badaniu podmiotowym i przedmiotowym pacjenta,
  • „era obrazowa” 1985-2000 – nacisk na wykorzystanie badań obrazowych typu USG i MRI,
  • „era współczesna” 2000 – połączenie badania klinicznego oraz metod obrazowania.

Poniższa tabela przedstawia wczesną klasyfikację urazów skupioną  albo na badaniu klinicznym albo na badaniu obrazowym:

O’Donoghue 1962Takebayashi 1995, Peetrons 2002 – na bazie USGStoller 2007 – na bazie MRI
Stopień Inieznaczne naciągnięcie mięśnia, brak utraty funkcji, siły, jedynie niewielki stan zapalnybrak nieprawidłowości, lub krwiaka z lub bez  ogniskowym zerwaniem mięśnia mniej niż 5%MRI negatywny 0% uszkodzenia struktury, intensywny obrzęk z lub bez wylewu krwi
Stopień IIuszkodzenie tkanki, siła jednostki ścięgnisto-mięśniowej zmniejszona, szczątkowa funkcja uszkodzonej tkankiczęściowe zerwanie, ogniskowe naderwanie mięśnia więcej niż 5% z lub bez uszkodzenia powięziMRI pozytywne z naderwaniem do 50% włókien mięśniowych. Możliwe intensywne ogniskowe uszkodzenie, częściowe wycofanie włókien uszkodzonego mięśnia
Stopień IIIcałkowite zerwanie jednostki ścięgnisto-mięśniowej, kompletna utrata funkcjikompletne zerwanie mięśnia z uszkodzeniem powięzikompletne zerwanie mięśnia 100% z lub bez cofnięcia włókien uszkodzonej tkanki

Poniższa tabela przedstawia obecną klasyfikacje urazów, w której mieszczą się systemy klasyfikacji, takie jak system brytyjski, system Barcelony, system Chan’a, system Cohen’a. System monachijski przedstawiony poniżej:

Pośrednie zaburzenia/uszkodzenie mięśniaFunkcjonalne zaburzenia tkanki mięśniowejDysfunkcja mięśnia związana z nadmiernym wysiłkiemDysfunkcja nerwowo-mięśniowaZaburzenie mięśnia związane ze zmęczeniemzespół opóźnionego bólu mięśniowegozaburzenie nerwowo mięśniowe o podłożu zaburzenia kręgosłupa/ miednicyzaburzenia nerwowo mięśniowe o podłożu mięśniowym
Strukturalny uszkodzenie tkanki mięśniowejCzęściowe uszkodzenie mięśnia





Prawie całkowite/ całkowite zerwanie
Niewielkie częściowe uszkodzenie mięśniaŚrednie częściowe uszkodzenie mięśniaPrawie całkowite/ kompletne zerwanie mięśniaZerwanie awulsyjne
Bezpośrednie uszkodzenie mięśniaKontuzjaRana szarpana

Charakterystyka urazów

  • zaburzenie mięśnia związane ze zmęczeniem –  ograniczone podłużne zwiększenie tonusu mięśniowego, sztywność mięśniowa, bolesność związana z przemęczeniem lub zmianą w schemacie treningu, zmianą nawierzchni, może zwiększać się w czasie aktywności, może występować ból w spoczynku,
  • zespół opóźnionego bólu mięśniowego – bardziej uogólniony ból w danej grupie mięśniowej lub kilku grupach mięśniowych wywołany głównie przez pracę ekscentryczną, ruchy hamujące. Po kilku godzinach, po wysiłku lub na drugi dzień/kilka dni po wysiłku, bolesność, stan zapalny, sztywność mięśniowa, ograniczony zakres ruchu dla stawów zaopatrywanych przez daną grupę mięśniową,
  • zaburzenie nerwowo mięśniowe o podłożu zaburzenia kręgosłupa/ miednicy –  ograniczone podłużne zwiększenie tonusu mięśniowego, sztywność mięśniowa z powodu zaburzeń w obrębie kompleksu miedniczno-lędźwiowego, wzrasta z kontynuowaną aktywnością, w spoczynku bez bólu, obronny odruch na rozciąganie,   
  • zaburzenia nerwowo mięśniowe o podłożu mięśniowym – ograniczone wzmożone napięcie mięśniowe, może być na podłożu dysfunkcji kontroli nerwowo-mięśniowej, np. inhibicji reciprokalnej, ból typu skurczowego, wzdłuż brzuśca mięśniowego.

Niewielkie częściowe uszkodzenie mięśnia – zerwanie o maksymalnej średnicy mniejszej niż pęczek mięśniowy, ostry kłujący lub jak igła ból w momencie urazu, często słyszalny trzask po nim dobrze zlokalizowany ból, możliwa do wypalpowania zmiana struktury włókna w sztywnym odcinku mięśnia, rozciąganie zwiększa ból, widoczne w MRI przerwanie ciągłości, wewnątrzmięśniowy krwiak.

Średnie częściowe uszkodzenie mięśnia – zerwanie o średnicy większej niż pęczek mięśniowy, odgłos trzasku i w następstwie kłujący przeszywający ból, możliwy upadek, defekt w strukturze mięśnia możliwy do wypalpowania, często krwiak, uszkodzenie powięzi, rozciąganie powoduje ból, znaczne przerwanie włókien z możliwym cofnięciem ich części, wewnątrzmięśniowy krwiak.

Prawie całkowite/ kompletne zerwanie mięśnia, awulsja – przerwanie całkowite, prawie całkowite mięśnia, uszkodzenie ścięgna, połączenia kość ścięgno, tępy ból, słyszalny trzask, często upadek, wyczuwalna luka w miejscu urazu, krwiak, utrata funkcji, głównie połączenie ścięgna z mięśniem lub kości i ścięgna, uszkodzenie powięzi, krwiak wewnątrz mięśniowy.

Bezpośrednie uszkodzenie – uraz wywołany przez siłę zewnętrzną, prowadzi do obrzęku, krwiak, ograniczony zakres ruchu, możliwość kontynuowania aktywności w zależności od stopnia uszkodzenia

Epidemiologia

Poniżej Tabele przedstawiające wyniki w wartościach procentowych poszczególnych schorzeń u biegaczy:

Badanych = 55Badanych = 41Badanych = 877
Naciągnięcie15,00%15,00%18,00%
Zapalenie ścięgna33,00%10,00%17,00%
Stany zapalne4,00%15,00%
Chondromalacja1,00%5,00%
Zapalenie okostnej, złamania przeciążeniowe15,00%22,00%12,00%
Zwichnięcia11,00%17,00%14,00%
Inne9,00%17,00%39,00%
UrazWystępowanie
Mm. kulszowo-goleniowe
tendinopatia
uraz mięśniowy

12%
7%
Kolano
tendinopatia więzadła rzepki
zespół pasma biodrowo-piszczelowego
zespół rzepkowo-udowy

12%
10%
6%
Stopa i staw skokowy
skręcenie kostki
tendinopatia achillesa
zapalenie rozicęgna podeszwowego

10%
6-9%
5-18%
Piszczel
shin splints
złamanie przeciążeniowe k. piszczelowej

10%
4%

Tabela urazów mięśniowych pomiędzy ultramaratończykami, a nie ultramaratończykami:

UltramaratończycyNie ultramaratończycy
Grupa kulszowo-goleniowa3,1-7,8%1,2-6,7%
Mm. trójgłowe łydki2-4,7%1,3-2,2%

Tabela przedstawiająca wartości procentowe urazów mięśniowych wśród piłkarzy:

Całość uszkodzeń mięśniowych na poziomie 30-35% wszystkich urazów

mm. kulszowo-goleniowemm. czworogłowe udamm. brzuchate łydkipachwina i biodro
23-37% (86% m. dwugłowy uda)17-19%13,00%30,00%
  • 96% urazów powstaje niekontaktowo, a tylko 2% ze względu na faul,
  • najczęściej w trakcie biegu oraz sprintu – mechanizm pośredni,
  • najczęstszy pojedynczy uraz dotyczy grupy kulszowo-goleniowej 12%,
  • ryzyko urazu wzrasta sześciokrotnie w czasie meczu, a dla mięśni kulszowo-goleniowych 11-krotnie,
  • wraz z wiekiem ryzyko urazu dotyczy tylko mm. trójgłowych łydki.

Podsumowanie epidemiologii:

Grupa kulszowo-goleniowa 1,2% – 37%

M. trójgłowy łydki 1,3% – 13%

Wnioski:

  • jeżeli w czasie biegania pojawi się kłujący, ostry ból w łydce, tylnej grupie uda, warto się zatrzymać spróbować rozmasować okolice i zobaczyć czy ból znacznie się zmniejszył i można kontynuować bieg,
  • jeżeli odczuwamy dyskomfort/ból w mięśniu w skali VAS na poziomie 3-4/10 można kontynuować bieg, o ile dolegliwości bólowe nie zwiększą swojej intensywności, 
  • jeżeli wzorzec biegu zmienił w przypadku, gdy ból występuje lub go nie ma, należy przerwać trening/zawody,
  • jako pierwszą pomoc można zastosować protokół PRICE,
  • bardzo dobrym obiektywnym sposobem na szybką ocenę zmian w tkance mięśniowo-powięziowej jest skorzystanie z badania USG, 
  • w ramach badania klinicznego poprzez testy ruchomości, testy siły mięśniowej, testy funkcjonalne oraz badanie palpacyjne najlepiej udać się do wykwalifikowanego fizjoterapeuty lub ortopedy,
  • lekarz lub fizjoterapeuta mogą poprosić o wykonanie rezonansu magnetycznego w sytuacji, kiedy uraz poprzez badanie kliniczne będzie wykazywał, iż znajduję się w głębszych warstwach tkanek miękkich lub dotyczył innych tkanek takich jak nerwy, naczynia.

Źródła

Terminology and classification of muscle injuries in sport: The Munich consensus statement

Hans-Wilhelm Mueller-Wohlfahrt,1 Lutz Haensel,1 Kai Mithoefer,2 Jan Ekstrand,3

Bryan English,4 Steven McNally,5 John Orchard,6,7 C Niek van Dijk,8

Gino M Kerkhoffs,9 Patrick Schamasch,10 Dieter Blottner,11 Leif Swaerd,12

Edwin Goedhart,13 Peter Ueblacker1

Muscle Injuries in Sports by Hans-W. Mueller-Wohlfahrt, Peter Ueblacker, Lutz Haensel, William E. Garrett  Jr

Muscle injury guide: Prevention of and return to play from muscle injuries

Common Leg Injuries of Long-Distance Runners: Anatomical and Biomechanical Approach

Robert A. Gallo, MD, Michael Plakke, MS, and Matthew L. Silvis, MD

Common Running Injuries: Evaluation and Management Michael J. Arnold, MD, and Aaron L. Moody, MD, Naval Hospital Jacksonville, Jacksonville, Florida

Gastrocnemius vs. soleus strain: how to differentiate and deal with calf muscle injuries
J. Bryan Dixon

Classification and grading of muscle injuries: a narrative review Bruce Hamilton,1 Xavier Valle,2,3,4 Gil Rodas,3 Luis Til,2 Ricard Pruna Grive,2 Josep Antoni Gutierrez Rincon,2 Johannes L Tol5  

Time for a paradigm shift in the classification of muscle injuries Bruce Hamilton a,b, Juan-Manual Alonso b, Thomas M. Best