Wielu amatorów biegania, wychodząc na trening, biega za szybko. Po części dlatego, że w powszechnym odczuciu trening musi męczyć, a trucht nie męczy i nie daje poczucia dobrze wykonanej pracy. Jednak za szybkie tempo na zwykłych rozbieganiach sprawia, że gdy przychodzi czas na intensywny trening, trudno uzyskać oczekiwane prędkości. Dlatego niemal każdy biegacz prędzej czy później słyszy zdanie: „żeby biegać szybciej, musisz biegać wolniej”. Tylko co to tak naprawdę znaczy? Jak wolno jest „wystarczająco wolno”? I czy rzeczywiście spokojne bieganie — w tzw. strefie 2 — jest kluczem do poprawy wyników?
Czego dowiesz się z tego artykułu?
- Co w praktyce oznacza wolne bieganie?
- Co to jest strefa aerobowa?
- Czym jest trening w strefie 2 i skąd się wzięła jego popularność?
- Jakie korzyści przynosi wysiłek aerobowy?
- Czy trening w strefie 2 jest korzystny dla wszystkich biegaczy?
Nie wiesz, co to strefa aerobowa? Nie znasz swojego biegowego poziomu? Chcesz wiedzieć, co się stanie, gdy zwiększysz treningi do 5 razy w tygodniu?
Już teraz wypróbuj nasz nowy kalkulator biegowy z analizą AI.
Co to znaczy biegać wolno?
Żeby odpowiedzieć na pytanie, czy rzeczywiście trzeba biegać wolniej, by biegać szybciej, najpierw warto jasno określić, co w treningu biegowym oznacza „biegać wolno”.
Z punktu widzenia fizjologii wysiłku „wolno” oznacza intensywność poniżej pierwszego progu mleczanowego (LT1), czyli punktu, w którym stężenie mleczanu we krwi zaczyna rosnąć ponad poziom spoczynkowy, ale jego produkcja i usuwanie pozostają w równowadze. Na tym poziomie wysiłku metabolizm pozostaje w pełni tlenowy, a zmęczenie narasta bardzo wolno, co pozwala utrzymywać aktywność przez długi czas.
Ambitny amator z pewnością wie, co to jest próg mleczanowy oraz metabolizm tlenowy, jednak większości biegaczy taka definicja niewiele wyjaśnia.
Dodatkowo niewielu z nas może sobie pozwolić na profesjonalne badanie mleczanu podczas regularnych testów wysiłkowych, a tym bardziej po każdym treningu. Dlatego też amatorom proponuje się prostsze wskaźniki na wyznaczenie progu mleczanowego bez specjalistycznego sprzętu, na przykład przy użyciu zegarka, jako tempo o 60-120 sekund na kilometr niższe od tempa, które jesteś w stanie utrzymać podczas maratonu, lub tempo na poziomie 60-70% tętna maksymalnego, albo na poziomie 55–65% VO₂max. Wszystko poniżej powinno być wówczas bieganiem „wolnym”.
Jak wyznaczać strefy tętna bez danych?
Są to jednak duże przedziały i wartości bardzo orientacyjne, które i tak zakładają, że posiadasz dobrze zmierzone w trakcie treningu dane takie, jak swoje tempo maratońskie albo maksymalne tętno i tętno spoczynkowe. Co więcej, informacje te powinny być aktualizowane średnio co pół roku, ponieważ wraz z postępem dobrego treningu, próg mleczanowy zmienia się, co oznacza, że z czasem możesz biegać szybszym tempem, a mimo to wciąż pozostawać poniżej progu.
Innymi słowy – jeśli dziś tempo 6:00 min/km jest Twoim biegiem poniżej progu mleczanowego, to jest to bieganie „wolne”, a tempo 5:30/km jest za szybkie. Ale za pół roku przy konsekwentnym treningu, 5:30 min/km może stać się Twoim nowym „wolnym” tempem.
I jest to jedno z wielu nieporozumień, jakie narosły wokół „wolnego biegania” – nie istnieje jedno uniwersalne tempo „wolnego biegu”, które byłoby takie samo dla wszystkich. Inne będzie „wolne bieganie” dla biegacza, który pokonuje maraton w 4h 30 min, a inne dla biegacza, który pokonuje maraton w 2h 40 min. Jeśli więc widzisz kolegę lub koleżankę, którzy robią „wolne rozbiegania” po 4:45/km, a dla Ciebie jest to tempo, które jesteś w stanie utrzymać jedynie na dystansie 10 km, to wcale nie znaczy, że twój kolega lub koleżanka robią zły trening, albo że Ty powinieneś biegać szybciej swoje własne rozbiegania.
Najprawdopodobniej każde z Was ma odpowiednią intensywność wysiłku i biega poprawnie — po prostu na zupełnie innych poziomach adaptacji fizjologicznych i w tempie odpowiednim dla własnego progu mleczanowego.
Nie wiesz, czy biegasz za wolno czy za szybko? Myślenie zostaw nam. Umów się na bezpłatną konsultację, aby się dowiedzieć, jak biegać mądrze.
Strefy treningowe
Kolejne nieporozumienia, które narosły wokół wolnego biegania, wynikają z określenia biegania poniżej progu mleczanowego jako strefy 2 lub zone 2. Problem w tym, że „strefa 2” dla każdego może oznaczać coś zupełnie innego — w zależności od przyjętego modelu podziału intensywności.
Z punktu widzenia fizjologii wysiłku — m.in. w koncepcji Stephena Seilera — intensywność dzieli się na trzy strefy treningowe, oparte na progach metabolicznych:
- strefa 1 (LT1) to niska intensywność poniżej progu mleczanowego
- strefa 2 (LT1-LT2) to tzw. tempo (threshold)
- strefa 3 (LT3) to wysoka intensywność
Inni jednak wyróżniają cztery, pięć czy nawet siedem stref i już na pierwszy rzut oka widać, jakie są różnice w ustaleniu strefy 2 w zależności od przyjętej koncepcji. Przykładowo, Garmin wyróżnia pięć stref, a strefa 2 to 60-70% tętna maksymalnego, według Jacka Danielsa, który wyróżnia cztery strefy – będzie to 80-89% tętna maksymalnego, a według Joela Friela, triathlonisty, który wyróżnia aż 7 poszczególnych stref, strefa 2 to bieganie w zakresie pomiędzy 60 – 70% tętna maksymalnego określana jako „endurance”.
Czym jest strefa aerobowa lub strefa 2?
I to właśnie Joel Friel spopularyzował „zone 2 training”, czyli spokojne bieganie w drugiej strefie – według podziału stref zaproponowanego przez Joela Friela na siedem intensywności.
Strefa 2 wg Friela ma jednak niewiele wspólnego z fizjologiczną strefą 2 wg Seilera. W fizjologii wysiłku bieganie poniżej progu mleczanowego (LT1) jest bieganiem w strefie 1 i oznacza wysiłek aerobowy. Natomiast według tej koncepcji, strefa 2 to przestrzeń między progami mleczanowymi, a więc trening w tej strefie nie jest wolnym bieganiem. Dlatego nazywa się ją „szarą strefą” lub nawet „martwą strefą”, jako strefą, w której biegasz za szybko, by zwiększyć wytrzymałość tlenową, oraz zbyt wolno, by zbudować szybkość.
Bieganie w tej strefie nie doprowadzi do pożądanych adaptacji fizjologicznych, dlatego najlepsi sportowcy spędzają w „szarej” strefie bardzo mało czasu. Amatorzy natomiast wręcz przeciwnie – bardzo często.
Podsumowując: jeśli biegasz w strefie 2 według koncepcji Seilera – to nie biegasz w strefie 2 według koncepcji Joela Friela. A to oznacza, że nie biegasz „wolno”.
Nie strzelaj w ciemno. Zaufaj ekspertom i pozwól nam pomóc Tobie biegać mądrze i w odpowiednich strefach.
Co daje trening aerobowy, czyli bieganie w strefie 2?
Skoro wiemy już, czym jest „wolne bieganie” lub bieganie w „strefie 2”, inaczej zwane także jako trening aerobowy, pora zadać kluczowe pytanie: czy dzięki wolnemu bieganiu naprawdę można biegać szybciej?
Według powszechnego przekonania, bieganie poniżej progu mleczanowego wywołuje kilka ważnych adaptacji fizjologicznych, istotnych dla każdego biegacza:
- trening aerobowy wpływa na zwiększenie liczby mitochondriów w komórkach mięśniowych, czyli „elektrowni”, które odpowiadają za efektywne wykorzystanie tlenu do produkcji energii potrzebnej do biegania;
- rośnie gęstość naczyń włosowatych, dzięki czemu tlen jest szybciej dostarczany do mięśni, a produkty przemiany materii sprawniej usuwane, tym samym następuje m.in. poprawa wydolności;
- wysiłek fizyczny w strefie aerobowej sprawia, że dominuje spalanie tłuszczu, co poprawia zarządzanie zasobami energetycznymi i pozwala oszczędzać glikogen. Wpływa także na spalanie tkanki tłuszczowej;
- wysiłek aerobowy stanowi niewielkie obciążenie dla układu nerwowego, zamiast dokładać kolejne zmęczenie i często jest polecany jak tzw. aktywna regeneracja. Dlatego często mówi się, że jest to najbezpieczniejsza strefa wysiłku.
Wysiłek aerobowy i jego korzyści
Z tego względu bieganie o średniej intensywności jest fundamentem większości planów treningowych — szczególnie u biegaczy trenujących regularnie.
Dzięki tym adaptacjom rzeczywiście można biegać szybciej i to z wielu powodów:
- kiedy każdy kolejny trening nie jest dla organizmu dodatkowym stresem, lecz sprzyja regeneracji, możliwe staje się bezpieczne zwiększenie objętości treningowej bez ryzyka przemęczenia, kontuzji czy przetrenowania;
- trening regeneracyjny sprawia, że organizm ma wystarczająco dużo energii i „świeżości”, by szybkie jednostki faktycznie wykonywać z maksymalną intensywnością, czyli wtedy, kiedy nam na szybkości zależy;
- próg mleczanowy przesuwa się w górę i poprawia się efektywność biegania, co oznacza, że z czasem jesteśmy w stanie biegać dłużej lub coraz szybciej przy coraz niższym tętnie i mniejszym wysiłku;
Zmiany nie następują z dnia na dzień, ale ten rodzaj treningu z czasem sprawia, że organizm staje się coraz bardziej wydajny. Następuje poprawa wydolności, jednocześnie organizm adaptuje się do rosnących obciążeń i kilometrażu. A dzięki temu szybkie bieganie staje się łatwiejsze, bardziej efektywne i możliwe do utrzymania w dłuższej perspektywie.
Krótko mówiąc: wolne bieganie tworzy warunki, w których szybkie bieganie staje się możliwe.
Czy ważne są tylko niskie intensywności treningu?
Popularność biegania w strefie 2 jako najlepszej drogi do poprawy wyników w dużej mierze wywodzi się z koncepcji Joela Friela, triathlonisty i trenera. W triathlonie – co warto podkreślić – kluczowym elementem sukcesu jest wytrzymałość, a trening wytrzymałościowy oznacza dużą objętość treningową.
Coraz częściej jednak odchodzi się od przekonania, że wysoka objętość i długie treningi w strefie 2 są niezbędne, by osiągać postęp. Wielu sportowców – również amatorów – ogranicza objętość, liczbę treningów i pokonywane kilometry, stawiając zamiast tego na kilka krótkich, ale intensywnych treningów.
Dodatkowo w przeglądowym artykule opublikowanym w czerwcu 2025 r. w Sports Medicine[1] autorzy zwrócili uwagę na istotny rozdźwięk pomiędzy popularną narracją medialną a wynikami badań naukowych. Choć w mediach trening w strefie 2 często przedstawiany jest jako optymalna intensywność poprawiająca funkcje mitochondrialne oraz zdolność utleniania tłuszczów, to dostępne dowody naukowe nie potwierdzają tej tezy w sposób jednoznaczny.
Autorzy podkreślili, że argumenty na rzecz strefy 2 w dużej mierze opierają się na obserwacji praktyk elitarnych sportowców wytrzymałościowych, których warunki treningowe są zupełnie inne niż u amatorów. Nie ma podstaw naukowych, by bezpośrednio przenosić nawyki treningowe elity do treningu amatorów czy osób dopiero zaczynających przygodę z bieganiem. Przecież dla osób prowadzących siedzący tryb życia nawet szybki marsz może stanowić już strefę 2, podczas gdy dla wytrenowanych sportowców może to być bieganie w tempie 4:30min/km lub jazda na rowerze z mocą 300 W. Oznacza to, że „strefa 2” nie jest jedną, uniwersalną intensywnością, lecz zupełnie innym bodźcem fizjologicznym w zależności od poziomu wytrenowania.
Trening aerobowy a badania naukowe
Autorzy dokonali analizy przeróżnych badań i sformułowali kilka istotnych wniosków:
- dla wielu osób strefa 2 to zbyt niska intensywność wysiłku, aby prowadził on do istotnych adaptacji mitochondrialnych; w jednym z badań nawet 200 minut wysiłku w niskiej intensywności nie aktywowało szlaków sygnałowych inicjujących adaptacje mitochondrialne;
- w badaniach obserwacyjnych wykazano, że 50‑dniowa wyprawa narciarska, obejmująca 5,5 godziny dziennie wysiłku przy około 45% VO₂max, nie poprawiła zdolności oddechowej mitochondriów, a w niektórych przypadkach odnotowano wręcz jej pogorszenie;
- szlaki sygnalizacyjne związane z adaptacjami mitochondrialnymi są silniej aktywowane przy intensywnościach przekraczających strefę 2, a więc w przypadku umiarkowanie lub bardzo intensywnych treningów;
- metaanaliza obejmująca kilkadziesiąt badań wykazała, że trening o niskiej intensywności nie zwiększa gęstości naczyń włosowatych ani stosunku liczby kapilar do liczby włókien mięśniowych, nawet przy bardzo dużych objętościach i długim czasie trwania[2]. Nie odnotowano zmian w gęstości kapilar mięśni szkieletowych nawet po 42 dniach bardzo dużych dziennych objętości wysiłku wykonywanego w granicach 60% tętna maksymalnego.
- zidentyfikowano tylko jedno badanie, w którym oceniano tempo utleniania kwasów tłuszczowych po treningu w strefie 2, i w którym rzeczywiście odnotowano poprawę – ale nastąpiło to po roku i dotyczyło wyłącznie osób niewytrenowanych. Jednak, co podkreślono na początku, w przypadku niewytrenowanych osób strefa 2 może oznaczać szybki marsz, co sprawia, że wiele badań w praktyce dotyczy wysiłków powyżej faktycznej strefy aerobowej;
- analogiczne poprawy parametrów metabolicznych obserwuje się również po treningach o wyższej intensywności wysiłku, w tym HIIT – przy czym w tym przypadku wystarczy znacznie krótszy czas wysiłku, aby uzyskać porównywalne lub nawet lepsze efekty. Co jest także dobrą wiadomością i na pewno dla niektórych może mieć duże znaczenie – nie zawsze trzeba spędzać długie godziny na wolnym bieganiu, pokonując setki kilometrów tygodniowo, bo można podobne rezultaty uzyskać krótszym nakładem czasu;
- wydolność krążeniowo‑oddechowa (VO₂max) to jeden z najsilniejszych predyktorów zdrowia i wyników sportowych; praca serca poprawia się głównie przy intensywnościach przekraczających strefę 2, czyli kiedy wykonujesz trening anaerobowy z wysoką lub maksymalną intensywnością;
Podsumowując, powszechnie powtarzana narracja, że strefa 2 czyli strefa aerobowa to najlepsza strefa i uniwersalne rozwiązanie dla wszystkich biegaczy czy sportowców wytrzymałościowych, nie znajduje jednoznacznego potwierdzenia w badaniach naukowych[3].
Od zawsze mówimy, że dużo nie znaczy lepiej. Zamiast polegać na cudzych radach, zdaj się na nas — indywidualny plan szyty na miarę zaprowadzi cię do wymarzonych wyników!
Nie unikaj tętna maksymalnego
Nie oznacza to oczywiście, że całą koncepcję wolnego biegania należy wyrzucić do kosza. Bieganie w niskiej intensywności ma swoje miejsce w treningu — szczególnie jako narzędzie budowania objętości i kontroli zmęczenia — jednak nie jest złotym środkiem ani jedyną drogą do poprawy wyników i zdrowia.
Kluczowy pozostaje kontekst oraz poziom wytrenowania. Dla elitarnych sportowców wytrzymałościowych strefa 2 stanowi narzędzie przygotowań do długich lub wymagających startów, pozwalające gromadzić bardzo dużą objętość treningową przy zachowaniu zdolności regeneracyjnych. Z kolei dla osób siedzących lub mało aktywnych fizycznie niska intensywność może być bezpiecznym i skutecznym punktem wyjścia, ułatwiającym budowanie regularności i podstawowej wydolności.
Nie wolno jednak zamykać się w jednej strefie intensywności i pomijać interwałów. Wraz z postępem treningu niezbędne jest stopniowe wprowadzanie wyższych intensywności dla poprawy formy i długofalowego rozwoju biegowego.
Podsumowanie
Warto przy tym pamiętać, że zalecenia dotyczące ruchu i uprawiania aktywności fizycznej — również te ukierunkowane na poprawę pojemności mitochondrialnej — nie opierają się na jednym parametrze, takim jak intensywność. Są formułowane zgodnie z zasadą FITT, która uwzględnia częstotliwość treningów (Frequency), ich intensywność (Intensity), czas trwania (Time) oraz rodzaj wysiłku (Type). Dopiero odpowiednie połączenie wszystkich tych elementów decyduje o skuteczności treningu.






















