Korzystaj wygodnie z naszego serwisu dzięki najnowszej aplikacji mobilnej dostępnej na Twojego Iphone’a i I’Pada!

Zamknij

Biegasz ? Wykonaj niezbędne badania lekarskie !

Biegasz ? Wykonaj niezbędne badania lekarskie !

Zadaniem medycyny sportowej zwanej medycyną aktywności ruchowej jest uzasadnienie potrzeby systematycznej aktywności ruchowej w celu utrzymania bądź poprawy stanu zdrowia oraz wykorzystanie metod oceny wpływu aktywności fizycznej i treningu sportowego na organizm. Ustala ona czy badany może uprawiać określoną dyscyplinę sportu i w jakim stopniu. Jest to interdyscyplinarna dziedzina wiedzy lekarskiej wykorzystująca osiągnięcia biologii, fizjologii wysiłku, biochemii, higieny, żywienia, teorii treningu sportowego oraz dyscyplin klinicznych, szczególnie chirurgii ogólnej, ortopedii i traumatologii narządu ruchu, pediatrii, chorób wewnętrznych i kardiologii.

Streszczenie artykułu dla osób zabieganych

  1. Niezwykle ważne jest systematyczne monitorowanie stanu funkcjonalnego oraz wdrażanie działań profilaktycznych, mających na celu ograniczenie zachorowań i doznania urazów u osób aktywnych fizycznie.
  2. Prawidłowe wyniki badań pomagają trenować na najwyższym możliwym poziomie.
  3. Badania zaleca się wykonywać średnio 2-3 razy w roku, chociaż należy tu uwzględnić indywidualne zapotrzebowanie.
  4. Podstawowy zestaw badań krwi dla biegaczy: pełna morfologia, całkowita zdolność wiązania żelaza, ferrytyna, rozpuszczalny receptor transferyny, OB, ALT, AST, kinaza kreatynowa, cholesterol, białko całkowite, glukoza, mocznik, poziom elektrolitów.
  5. Bieganie może zmniejszać szanse zapadalności na choroby układu oddechowego.
  6. Niemonitorowany stan zdrowia wraz z prowadzonym intensywnym treningiem może wpływać na zwiększenie ryzyka zawału mięśnia sercowego.
  7. Sportowcy, szczególnie w sportach wytrzymałościowych, mają często obniżoną wartość hematokrytu, co określane jest czasami jako "anemia sportowa". Nie jest to jednak anemia w sensie klinicznym.
  8. Planowy odpoczynek i zmniejszanie obciążeń treningowych poprzedzających start (tapering) wpływa na znaczne zwiększenie formy zawodnika. Towarzyszy temu wzrost produkcji erytrocytów i poprawa wartości hematokrytu.
  9. Biegi długodystansowe wiążą się z wywoływaniem czasowego stanu zapalnego w trenowanym organizmie.
  10.  Bieganie oczyszcza krew - obniża poziom cholesterolu – trójglicerydy ustępują miejsca “dobremu” cholesterolowi HDL. Normalizuje się także ciśnienie, poprawia krążenie, to doskonała ochrona dla serca.
  11.  Bieganie oczyszcza krew – neutralizuje kwas moczowy – maleje ryzyko dny moczanowej, ponieważ kwas moczowy we krwi nie osadza się w postaci ostrych kryształków, co w konsekwencji prowadzić może do niedotlenienia i uszkodzenia tkanek.
  12.  Bieganie oczyszcza krew - zapobiega cukrzycy – obniża poziom insuliny we krwi.
  13.  Bieganie oczyszcza krew – zapobiega osteoporozie – z każdym kilometrem kości stają się coraz silniejsze. Odkłada się w nich wapń, co niweluje ryzyko odwapnienia kości. Pod wpływem wysiłku polepsza się mineralizacja kości i ich odporność na urazy.
  14.  Wodór, a nie mleczan, powoduje uczucie pieczenia w mięśniach przy dużym wysiłku (zakwasy). Pomimo złej reputacji, mleczan z korzyścią działa na organizm podczas ćwiczeń, który dzięki niemu może produkować więcej energii niezbędnej do kontynuowania treningu.
  15.  Elektrolity pełnią ważną rolę w sferze fizjologicznej, która jest mocno powiązana z wydajnością podczas biegania. Pozwalają m.in. utrzymać prawidłowy bilans wodny organizmu, chronią mięśnie, zapobiegają pojawianiu się skurczów, uczuciu zmęczenia, wpływają na metabolizm glukozy czy gęstość mineralną kości.
  16.  Bieganie zwiększa poziom kwasów w organizmie, a jedzenie żywności zasadowej (alkalicznej) sprzyja jego odkwaszaniu. Dostarcza ona substancje równoważące poziom kwasów pochodzących z wysiłku, a przez to zapobiega wyciąganiu ich, np. z kości.
  17.  Sen (faza snu głębokiego) jest niezwykle ważna dla odbudowy sportowców.
  18.  Witaminy oprócz swoich standardowych funkcji spełniają rolę w zwiększeniu poziomu energii, co jest niezbędne do prowadzenia aktywności fizycznej.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 14 kwietnia 2011r. Dziennik Ustaw nr 88 poz. 502, czytamy, jakim badaniom lekarskim, specjalistycznym i diagnostycznym w zakresie niezbędnym do wydania orzeczenia lekarskiego o stanie zdrowia, umożliwiającym bezpieczne uczestnictwo we współzawodnictwie sportowym (organizowanym przez polski związek sportowy), w szczególności uczestnictwo w treningach lub zawodach sportowych, powinien poddać się zawodnik.

Badania specjalistyczne i diagnostyczne, o których mowa obejmują:

  • pomiary antropometryczne,
  • badania elektrokardiograficzne,
  • badanie ogólne moczu z oceną mikroskopową osadu,
  • badanie odczynu opadania krwinek czerwonych,
  • badanie morfologii krwi obwodowej wraz ze wzorem odsetkowym,
  • oznaczenie stężenia glukozy w surowicy krwi,
  • badanie ortopedyczne,
  • konsultację stomatologiczną,
  • konsultację laryngologiczną,
  • konsultację okulistyczną,
  • konsultację neurologiczną,
  • badanie elektroencefalograficzne,
  • badanie radiologiczne odcinka szyjnego kręgosłupa,
  • badanie radiologiczne odcinka lędźwiowego kręgosłupa,
  • badanie spirometryczne.

Na stronie Centralnego Ośrodka Medycyny Sportowej oferowane są dodatkowo kompleksowe badania dla dzieci, młodzieży i dorosłych sportowców oraz osób amatorsko lub rekreacyjnie uprawiających sport, takie jak:

  • badania USG narządu ruchu, narządów wewnętrznych,
  • fizjoterapeutyczna ocena funkcjonalna organizmu,
  • badania wydolnościowe i monitoring stosowanych metod treningowych,
  • pełna diagnostyka laboratoryjna: profil olimpijski, żelazowy, witaminowy,
  • diagnostyka kardiologiczna (Echo serca, Stress Test, Ekg wysiłkowe, Holter EKG, całodobowe monitorowanie nadciśnienia tętniczego-ABPM),
  • diagnostyka alergologiczna, w tym wykrywanie astmy wysiłkowej (spirometria, testy rozkurczowe, testy alergologiczne),
  • konsultacje dietetyczne (analiza składu ciała, optymalizacja metod żywienia, programy suplementacyjne, monitoring dietetyczny),
  • konsultacje certyfikowanych psychologów olimpijskich.

Instytut Sportu w Warszawie przedstawia natomiast ofertę diagnostyczną skupioną na badaniach laboratoryjnych, terenowych oraz na zawodach i sprawdzianach.

Badania labolatoryjne:

  • wydolność fizyczna,
  • symptomy przeciążenia organizmu,
  • niedobory biopierwiastków i witamin,
  • skład ciała,
  • somatotyp,
  • moc i siła mięśniowa oraz jej symetria,
  • charakterystyka psychologiczna.

Badania terenowe (w trakcie zgrupowań):

  • wydolność fizyczna,
  • ocena intensywności treningu,
  • symptomy przeciążenia organizmu,
  • stan emocjonalny,
  • technika ruchu,
  • skład ciała i bilans wodny.

Badania na zawodach i sprawdzianach:

  • reakcje organizmu na wysiłek startowy,
  • odporność na stres,
  • analiza taktyki.

Podstawowy pakiet badań diagnostycznych oferowanych przez Instytut Sportu:

  • test stopniowany (na bieżni mechanicznej) - wyznaczenie progów metabolicznych (LT, AT4, DmaxMod), pułapu tlenowego (VO2max),
  • test Wingate (WAnT) i/lub Test zdolności do powtarzanych sprintów (RSA) – na kończyny górne lub dolne - pomiar całkowitej pracy, mocy maksymalnej i szybkości obniżania mocy maksymalnej,
  • test na platformie dynamometrycznej - pomiar wysokości wyskoku pionowego i mocy maksymalnej kończyn dolnych,
  • topografia sił mięśniowych - pomiar momentów sił mięśniowych w statyce,
  • weryfikacja nawyków żywieniowych i zalecenia dietetyczne - konsultacja dietetyczna,
  • opracowanie programu żywieniowego - ustalenie indywidualnej diety,
  • analiza składu ciała - pomiar grubości fałdów skórno-tłuszczowych lub bioimpedancji elektrycznej,
  • określenie typu budowy ciała – somatotyp,
  • korekta schematów zachowania - konsultacja psychologiczna,
  • ocena wydolności układu nerwowego lub bieżącej kondycji psychicznej - badania kwestionariuszowe,
  • badanie czynności układu oddechowego – spirometria,
  • badanie czynności serca - elektrokardiografia (EKG),
  • badanie moczu - ogólna analiza moczu,
  • badania krwi.

W gąszczu powyższych informacji można się zagubić i jedocześnie zadać sobie pytanie - czy rzeczywiście JA - biegający amator, muszę wykonywać systematycznie wszystkie wymienione/zalecane badania. Zdaje się, że w takiej ilości i formie są one przeznaczone dla zawodowców. Po zastanowieniu można jednak dojść do wniosku, że badania okresowe powinny być koniecznością dla każdej osoby uprawiającej aktywność fizyczną. Jeżeli przyjmiemy, że byłyby one darmowe i możliwe do regularnego i natychmiastowego przeprowadzenia – namowy ku ich przeprowadzeniu miałyby jeszcze większy sens. Cieżko natomiast przekonywać do tylu podpunktów, jeżeli dysponuje się wiedzą na temat funkcjonowania i terminowości Służby Zdrowia, a jeszcze trudniej wysyłać osoby do prywatnych, płatnych klinik.

badania-lekarskie-badania-krwi-01-09

Każda osoba powinna zatem sama zadecydować, jakimi dysponuje możliwościami. Wśród biegaczy często panuje przekonanie, że badania okresowe równają się tylko analizie krwi i moczu. Nie do końca jest to słuszne podejście, dlatego powinno się skonsultować ze specjalistą, na jakie element dodatkowo zwrócić uwagę.

Uznajemy, że biegacze to grupa charakteryzująca się świadomością na temat korzyści, jakie niesie za sobą ten sport. W wielu przypadkach skrupulatnie realizują swoje założenia, dążą do postawionego celu, wykonują ułożony plan treningowy. Jeżeli tak jest, oczywistym byłoby stwierdzenie, że również dbają o swój stan zdrowia przeprowadzając jego rutynową kontrolę. Zalety takiego działania są niewątpliwe.

Po pierwsze pomagają nadzorować i ewentualnie zapobiegać zagrożeniom (wiele chorób pozostaje utajonych, są bezbolesne i niezdiagnozowane odpowiednio wcześnie mogą być niebezpieczne w skutkach). Po drugie śledząc wyniki badań w czasie, można zauważyć, jakie zmiany zachodzą w organizmie pod wpływem aktywności fizycznej i tak starać się kierować wartościami otrzymanych parametrów, aby dążyć do utrzymywania ich w widełkach normy, przez co cieszyć się doskonałym zdrowiem, umożliwiającym uprawianie sportu na możliwie jak najwyższym poziomie.

W tym wypadku ewentualne koszty poniesione na wykonanie testów staną się doskonałą inwestycją. Wiedza na temat własnego stanu zdrowia może pozwolić na osiąganie coraz lepszych wyników biegowych.

Badania zaleca się wykonywać średnio 2-3 razy w roku (oczywistym jest, że w przypadku parametru, który wykazuje odchylenia od średniej, sytuację należy stale monitorować). W zależności od stopnia zaawansowania zawodnika (amator/zawodowiec) oraz jego celu sportowego przydatność proponowanych badań w procesie szkolenia w znacznym stopniu uwarunkowana jest systematycznością i częstością prowadzonych obserwacji oraz ich ścisłym powiązaniem z poszczególnymi fazami cyklu treningowego.

Badania krwi

Optymalny poziom poszczególnych substancji we krwi może być bardzo różny. Różne oznaczenia parametrów i ich wartości referencyjne mogą zależeć od przepisów, jakimi kieruje się dane laboratorium badawcze. Przed porównaniem norm należy sprawdzić czy wartości podane w tabelach pokrywają się z oznaczeniami wyników laboratoryjnych.

JEDNOSTKI MIARY I OBJĘTOŚCI – NAZWY I SKRÓTY
g gram
mg miligram 10-3 g
mg mikrogram 10-6 g
ng nanogram 10-9 g
pg pikogram 10-12 g mol
mol mol
mmol milimol 10-3 mola
mmol mikromol 10-6 mola
l litr
dl decylitr (100 ml, 100 cm3)
ml mililitr 10-3 l
ml mikrolitr 10-6 l
U Units; j.m aktywności enzymów

Morfologia krwi pełna tzw. morfologia 5 diff

Morfologia krwi jest badaniem, pozwalającym na ogólną ocenę układu czerwonokrwinkowego, białokrwinkowego i płytek krwi.

  • Parametry opisujące układ czerwonokrwinkowy (erytrocyty, hematokryt, wskaźniki czerwonokrwinkowe, RDW) - umożliwiają wstępne rozpoznanie niedokrwistości i ich różnicowanie, m.in. ze względu na wielkość krwinek, stopień zawartości hemoglobiny oraz stopień anizocytozy (RDW).
Badanie przydatne również w monitorowaniu leczenia niedokrwistości, w ocenie stopnia utraty krwi po krwotokach oraz istotne dla podstawowej analizy erytropoetycznej funkcji szpiku.
  • Parametry opisujące układ białokrwinkowy (leukocytoza całkowita, automatyczny "rozmaz" z rozróżnieniem neutrofili, limfocytów, monocytów, eozynofili, bazofili) - pozwalają na wstępną diagnostykę niedoborów odporności, stanów zapalnych, infekcji, chorób rozrostowych szpiku i układu limfatycznego oraz zaburzeń funkcjonowania szpiku.
  • Ocena funkcji płytek oraz charakteryzujących je parametrów (MPV, PDW, P-LCR) - jest przydatna w rozpoznawaniu stanów z nieprawidłową liczbą płytek oraz ich anizocytozą (diagnostyka krwawień lub stanów zakrzepowych).
Substancja
/ Wartości referencyjne
Opis

K - kobiety

M - mężczyźni

W.ŚR. - wartość średnia

Z - zakres

Uwaga: Różne oznaczenia parametrów i ich wartości referencyjne mogą zależeć od przepisów, jakimi kieruje się dane laboratorium badawcze. Przed porównaniem norm należy sprawdzić czy wartości podane w tabelach pokrywają się z oznaczeniami wyników laboratoryjnych.

LEUKOCYTY =
KRWINKI BIAŁE (WBC)
 
Wiek 21 lat
W.ŚR: 7.4 x 109/l 
Z: 4.5 – 11.0 x 109/l
 
Dorośli
W.ŚR. 7.8 x 109/l
Z: 4.4-11.3 x 109/l
 

Liczba WBC - podstawowy parametr określający bezwzględną liczbę krwinek białych we krwi.

W warunkach prawidłowych we krwi obwodowej znajduje się ich pięć rodzajów: granulocyty obojętnochłonne (neutrocyty), granulocyty kwasochłonne (eozynocyty), granulocyty zasadochłonne (bazocyty), monocyty i limfocyty.

Wytwarzane są w szpiku kostnym i w tkance limfatycznej. Zasadnicza funkcja: obrona ustroju przed atakującymi mikroorganizmami, które są rozpoznawane jako obce. Każda z krwinek białych posiada specyficzną funkcję i zachowuje się jako samodzielna, ale powiązana jest z innymi w jeden układ.

Fizjologiczny wzrost liczby leukocytów obserwuje się po wysiłku fizycznym, po posiłku, w ciąży i w stresie.

Niektóre zaburzenia:

  • Wzrost WBC: zakażenia (bakteryjne, pierwotniakowe, grzybicze, wirusowe); stany zapalne; choroby nowotworowe; uszkodzenia tkanek; mocznica; wynik działania adrenaliny i hormonów sterydowych.
  • Spadek WBC: samoistna aplazja i hipoplazja szpiku kostnego; leki; promieniowania jonizujące; niektóre zespoły rozrostowe układu krwiotwórczego; białaczki; zakażenia.
 
ERYTROCYTY =
KRWINKI CZERWONE (RBC, Ery)
 
20-29 lat                    
K: 3.5-5.0 x 1012/l                  
M: 4.2-5.6 x 1012/l
 
30-39 lat                       
K: 3.5-5.0 x 1012/l                  
M: 4.2-5.6 x 1012/l
 
40-49 lat                      
K: 3.6-5.1 x 1012/l                  
M: 4.0-5.6 x 1012/l
 
50-59 lat                      
K: 3.6-5.1 x 1012/l                  
M: 3.9-5.6 x 1012/l
 
60-65 lat
K: 3.5-5.2 x 1012/l                  
M: 3.9-5.3 x 1012/l
 

Liczba krwinek czerwonych, parametr określający bezwzględną liczbę erytrocytów we krwi.

RBC są podstawowym składnikiem morfotycznym krwi obwodowej odpowiadającym za transport tlenu i dwutlenku węgla. Są nośnikiem hemoglobiny.

Trening fizyczny i pobyt na dużych wysokościach prowadzą do poprawy wyników.

Niektóre zaburzenia:

  • Wzrost RBC: nadkrwistości objawowe spowodowane niedotlenieniem tkanek (wrodzone i nabyte wady serca, rozedma płuc, przebywanie na znacznych wysokościach); nadkrwistości objawowe spowodowane zwiększonym wytwarzaniem erytropoetyny; wpływ kortykosterydów; odwodnienia.
  • Spadek RBC: niedokrwistości; nagła utrata krwi; późny okres ciąży; przewodnienia.
 
HEMOGLOBINA (HGB, Hb)
 
20-29 lat                         
K: 11.0 – 15.2 g/dl             
M: 13.0 – 17.2 g/dl
 
30-39 lat                           
K: 11.2 – 15.0 g/dl             
M: 12.6 – 17.2 g/dl
 
40-49 lat                          
K: 11.2 – 15.2 g/dl             
M: 12.8 – 17.2 g/dl
 
50-59 lat                        
K: 11.2 – 15.2 g/dl             
M: 12.4 – 17.2 g/dl
 
60-65 lat                          
K: 11.4 – 15.4 g/dl             
M: 12.2 – 16.8 g/dl
 

Stężenie hemoglobiny we krwi, parametr określający w g/dl (mmol/l) całkowite stężenie wszystkich form hemoglobiny we krwi pełnej.

Hemoglobina jest zasadniczym składnikiem erytrocytów. Jej czynnością jest przenoszenie tlenu.

1 mol hemoglobiny mający 1 atom żelaza i masę cząsteczkową 16114.5 może przyłączyć 1 mol tlenu. Wartość hemoglobiny może być wyliczona z hematokrytu.

Niektóre zaburzenia:

  • Wzrost HGB: nadkrwistości pierwotne i wtórne; odwodnienia.
  • Spadek HGB: niedokrwistości; przewodnienia.

Uwaga: Niedokrwistości (anemie) są określane jako spadek całkowitej masy krążącej hemoglobiny. Rozpoznając niedokrwistości zawsze należy odnieść wartość hemoglobiny do wieku i płci. Diagnostyka rodzaju niedokrwistości wymaga równoczesnej analizy wielu innych parametrów hematologicznych i biochemicznych.

Współczynnik przeliczeniowy:
g/dl x 0,6206 = mmol/l;
mmol x 1.611 = g/dl
 

 
HEMATOKRYT (HCT, Ht, volfr, PCV)
 
20-29 lat                           
K: 32.0 – 44.5 %              
M: 38.0 – 49.0 %
 
30-39 lat                             
K: 33.0 – 44.0 %              
M: 38.0 – 49.0 %
 
40-49 lat                            
K: 33.0 – 45.0 %              
M: 38.0 – 49.0 %
 
50-59 lat                            
K: 34.0 – 46.0 %              
M: 37.5 – 49.5 %
 
60-65 lat                            
K: 34.0 – 46.0 %              
M: 36.0 – 49.5 %
 

Parametr oznaczający wyrażoną procentowo frakcję objętościową erytrocytów w pełnej krwi.

Wartość HCT zależy od liczby czerwonych krwinek, objętości erytrocytów, objętości krwi krążącej, płci i wieku.

Niektóre zaburzenia:

  • Wzrost HCT: nadkrwistości; przewlekłe choroby płuc; przebywanie na dużych wysokościach; choroba oparzeniowa; zapalenie otrzewnej; odwodnienia; obfite biegunki; uporczywe wymioty; moczówka prosta; nadmierne pocenia.
  • Spadek HCT: niedokrwistości; stany zwiększonej objętości krążącego osocza; ciąża (zwłaszcza druga połowa); hiperproteinemie; przewodnienia.
WSKAŹNIKI CZERWONOKRWINKOWE
 
ŚREDNIA OBJĘTOŚĆ KRWINKI CZERWONEJ (ŚOK, MCV)
 
20-29 lat
K: 82-96 fl
M: 81-96 fl
 
30-39 lat
K: 81-98 fl
M: 80-97 fl
 
40-49 lat
K: 80-100 fl
M: 81-98 fl
 
50-59 lat
K: 82-99 fl
M: 82-99 fl
 
60-65 lat
K: 80-99 fl
M: 81-100 fl
 

Wartości pomiędzy 80 a 100 fl określają krwinkę jako normocytową, poniżej 80 fl jako mikrocytową, a powyżej 100 fl jako makrocytową.

Zaburzenia:

  • MCV służy głównie do charakteryzowania rodzaju niedokrwistości.
 
ŚREDNIA MASA HEMOGLOBINY W KRWINCE CZERWONEJ (ŚMH, MCH)
 
20-29 lat
K: 27.5 – 33.0 pg
M: 27.5 – 33.0 pg
 
30-39 lat
K: 27.0 – 34.0 pg
M: 27.5 – 33.5 pg
 
40-49 lat
K: 27.0 – 34.0 pg
M: 27.5 – 34.0 pg
 
50-59 lat
K: 27.0 – 34.5 pg
M: 27.5 – 34.0 pg
 
60-65 lat
K: 26.5 – 33.5 pg
M: 27.0 – 34.5 pg
 
 

MCH powinien korelować z wartościami MCV i MCHC. MCH jest rzadko używany do określania niedokrwistości.

Zaburzenia:

  • Wzrost MCH: niedokrwistości nadbarwliwe; megaloblastyczne; w przebiegu marskości wątroby;
  • Spadek MCH: niedokrwistości niedobarwliwe z niedoboru żelaza w przebiegu choroby nowotworowej.

Współczynnik przeliczeniowy:
pg x 0.062 = fmol;
fmol x 16.11 =pg
 

 
ŚREDNIA STĘŻENIE HEMOGLOBINY W KRWINCE CZERWONEJ (ŚSH, MCHC)
 
20-29 lat
K: 32.6-35.6 g/dl
M: 32.8-36.2 g/dl
 
30-39 lat
K: 32.6-35.8 g/dl
M: 32.6-36.2 g/dl
 
40-49 lat
K: 32.4-35.8 g/dl
M: 32.6-36.4 g/dl
 
50-59 lat
K: 32.2-35.8 g/dl
M: 32.6-36.2 g/dl
 
60-65 lat
K: 32.2-35.6 g/dl
M: 32.2-36.9 g/dl
 

MCHC powinien korelować z wartościami MCV i MCH. MCHC jest używany do określania barwliwości krwinek czerwonych.

Zaburzenia:

  • Wzrost MCHC: niedokrwistości hyperchromiczne; sterocytoza; zaburzenia hipertoniczne gospodarki wodno-elektrolitowej.
  • Spadek poniżej 31 g/dl: niedokrwistości niedobarwliwe niedoboru żelaza; niedokrwistości sideroblastyczne; talasemie; zaburzenia hipotoniczne gospodarki wodno-elektrolitowej.

Współczynnik przeliczeniowy:
g/dl x 0.62 = mmol/l;
mmol/l x 1.61 = g/dl
 

 
RDW
 
K: 11,5-14,5 %
M: 11,5-14,5 %
 
Wskaźnik zmienności objętości krwinek czerwonych. Bardzo często nazywany wskaźnikiem anizocytozy, użyteczny klinicznie wskaźnik będący matematyczną miarą rozkładu objętości erytrocytów.
 
PŁYTKI KRWI
 
TROMBOCYTY (PLT)
 
Z: 130-450 x 109/l
 

Liczba płytek krwi, parametr określający bezwzględną liczbę płytek krwi.

Trombocyty są niezbędne do prawidłowego procesu krzepnięcia krwi.

Zaburzenia:

  • Wzrost PLT: sprzyja zakrzepicy naczyń krwionośnych;
  • Spadek PLT: może być przyczyną krwawienia.
 
ŚREDNIA OBJĘTOŚĆ PŁYTEK KRWI (MPV)
 
Z: 7,5 do 10,5 fl
 

Niektóre zaburzenia:

  • Wzrost MPV: występuje u osób przy: ostrych stanach zapalnych; przewlekłym zapaleniu trzustki; niedoborach żelaza; reumatoidalnym zapaleniu stawów; urazach, po niektórych operacjach oraz krwotokach; niektórych nowotworach złośliwych; chorobach szpiku.
  • Spadek MPV: może być spowodowany: zmniejszonym wytwarzaniem płytek; zwiększonym niszczeniem lub zużyciem trombocytów; nieprawidłowym rozmieszczeniem płytek. Zmniejszona produkcja trombocytów najczęściej towarzyszy: zanikowi lub uszkodzeniu szpiku kostnego; przerzutom nowotworowym do szpiku kostnego; białaczce; mocznicy; niedoborom witamin z gruby B oraz kwasu foliowego; napromieniowaniu; przyjmowaniu leków zawierających toksyczne związki chemiczne, a także antybiotyków, cytostatyków.
 
WSKAŹNIK ANIZOCYTOZY PŁYTEK KRWI (PDW)
 
Z: 6,1-11 fl
PDW% 40-60%
 

Wskaźnik zmienności objętości płytek krwi analogiczny dla RDW charakteryzującego krwinki czerwone.

PDW określa jaki procent trombocytów różni się pod względem objętości w stosunku do "przeciętnej" płytki.
 

 
HEMATOKRYT PŁYTKOWY (PCT)
 
Z: 0,14-0,36%
 
 
 
WSKAŹNIK TZW. DUŻYCH PŁYTEK (OBJĘTOŚĆ >12 FL) (P-LCR)
 
Z: 0,2-5%
 

Bieganie, a odporność - układ białokrwinkowy

Publikacje naukowe wysuwają kilka hipotez, w jaki sposób aktywność fizyczna przyczynia się do zwiększenia odporności na niektóre choroby. Może ona pomóc pozbyć się bakterii z płuc i dróg oddechowych, zmniejszając szanse zapadalności na choroby tego układu. Istnieje prawdopodobieństwo wpływu wysiłku na przeciwciała i białe krwinki, które pod jego wpływem szybciej krążą w krwioobiegu, przez co mają szansę na wcześniejsze wykrycie stanu chorobowego. Nie ma natomiast potwierdzenia czy zmiany te pomagają zapobiegać infekcjom. Równocześnie krótki wzrost temperatury ciała w czasie i tuż po treningu może hamować rozwój bakterii. Stan ten może skuteczniej pomóc organizmowi zwalczać zakażenia (adekwatnie do funkcji jaką spełnia gorączka). Ćwiczenia spowalniają również uwalnianie hormonów związanych ze stresem, a jak wiadomo w niektórych wypadkach wpływa on na obniżanie odporności organizmu, zwiększając przy tym narażenie na choroby.

Uwaga: zbyt intensywne i długotwałe ćwiczenia mogą zadziałać odwrotnie - zmniejszyć ilość białych ciałek krwi krążących w organizmie i zwiększyć ilość hormonów związanych ze stresem.

Wpływ maratonu na aktywację płytek krwi, przez co prawdopodobieństwo narażenia na wystąpienie ostrego zawału mięśnia sercowego u biegaczy. Niejednokrotnie można usłyszeć o obosiecznym wpływie aktywności fizycznej na mięsień sercowy. Z jednej strony wysiłek może wywierać działanie ochronne, z drugiej zbyt intensywny może być początkiem ostrego zawału mięśnia sercowego. Płytki krwi pomagają w powstawaniu czopu płytkowego, który w przypadku zranienia zatrzymuje krwawienie. Krzepnięcie to, może zdarzyć się również w naczyniach dostarczających krew do serca. Jeżeli są już one zwężone przez blaszki miażdżycowe, któraś z nich może pęknąć. Szybko wówczas może powstać skrzep krwi blokujący tętnicę, a to z kolei zamyka przepływ krwi do serca i powoduje jego zawał. Zbadano skutki wysiłku na składniki morfotyczne krwi i układ krzepnięcia podczas maratonu w Bostonie, w 2005r. Celem badania było ustalenie, czy tak długi dystans doprowadza do aktywacji płytek krwi in vivo (wewnątrz żywego organizmu) i przez to może odgrywać rolę w zwiększeniu ryzyka ostrego zawału mięśnia sercowego u biegaczy. Pobrano próbki u 32 zdrowych zawodników (27 mężczyzn, 5 kobiet, w wieku 49 ± 7 lat), w przybliżeniu 36 godzin przed i natychmiast (<30 minut) po wyścigu i analizowano w czasie 90 minut od nakłucia żyły. Badanie zostało zatwierdzone przez komisję bioetyczną z Massachusetts General Hospital w Bostonie.

Wyniki wykazały aktywację płytek krwi, wzrost ich ilości (oraz hematokrytu), co bezpośrednio zostało związane z odwodnieniem podczas zawodów. Większość testów potwierdziło aktywację kaskady krzepnięcia i fibrynolizy (fizjologiczny proces rozkładu zakrzepu). Równocześnie zauważono zwiększoną liczbę białych krwinek będącą następstwem wysiłku, szybkiego wzrostu pojemności minutowej serca lub na skutek rabdomiolizy wywołanej uszkodzeniem tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej.

Potwierdzono i wskazano na zjawisko degranulacji płytek krwi, w którym uwalniają one swoją zawartość na zewnątrz, dzięki czemu równocześnie z tworzeniem czopu płytkowego, pomagają w rozpoczęciu aktywacji pozostałych elementów układu krzepnięcia. Sytuacja ta, jak się zdaje, może odgrywać rolę w zwiększeniu ryzyka zawału mięśnia sercowego. Wskazano na konieczność przeprowadzania badań, aby szybko zidentyfikować pacjentów, którzy mogą korzystać ze specjalnych interwencji terapeutycznych ukierunkowanych na przeciwdziałanie aktywacji płytek. Szacuje się bowiem, że 6-17% wszystkich nagłych zgonów związane jest z intensywną aktywnością fizyczną.

Substancja
/ Wartości referencyjne
Opis

 
K - kobiety

M - mężczyźni

W.ŚR. - wartość średnia

Z - zakres

Uwaga: Różne oznaczenia parametrów i ich wartości referencyjne mogą zależeć od przepisów, jakimi kieruje się dane laboratorium badawcze. Przed porównaniem norm należy sprawdzić czy wartości podane w tabelach pokrywają się z oznaczeniami wyników laboratoryjnych.
 

CAŁKOWITA ZDOLNOŚĆ WIĄZANIA ŻELAZA (TIBC)

Z: 44,8 – 73,4 mmol/l

Oznacza maksymalną ilość żelaza (Fe3+) potrzebną do wysycenia transferyny.

Badanie wykonywane jest w diagnostyce zaburzeń gospodarki żelazem, w niedokrwistości mikrocytarnej i ogólnie w ocenie niedożywienia. Stanowi także pośrednią miarę ilości transferyny w krwi (białka osocza transportującego jony żelaza do tkanek, a następnie do wnętrza komórki).

Wartości referencyjne zależne są od wieku, płci, badanej populacji czy metody oznaczenia.
Na stężenie transferyny wpływa poza tym wiele czynników, m.in.: stan zapalny (ostra faza), ciąża, terapia estrogenowa, choroby wątroby oraz niedożywienie.
 

FERRYTYNA

K: 10-200 µg/l
M: 15-400 µg/l
 
 

 
Ferrytyna pełni funkcję magazynu żelaza w organizmie, a jej stężenie odzwierciedla zapasy żelaza w ustroju. 

W wysokich stężeniach występuje w komórkach wątroby, śledziony i szpiku kostnego. Magazynując nadmiar żelaza chroni organizm przed toksycznym wpływem i stanowi rezerwuar dla erytropoezy. Jest najlepszym parametrem oceny niedoborów tego pierwiastka.
Wskazaniem do oceny stężenia ferrytyny w surowicy jest diagnostyka niedoborów żelaza, różnicowanie niedokrwistości i kontrola suplementacji żelazem.

Ferrytyna jest białkiem ostrej fazy, co oznacza, że będzie ona podniesiona podczas choroby, tym samym dając błędnie wysoki odczyt.

Niektóre zaburzenia:

  • Spadek poziomu: odnotowuje się w niedokrwistości z niedoboru żelaza oraz w utajonym niedoborze żelaza.
  • Wzrost poziomu: występuje w chorobach (uszkodzeniu) wątroby, w hemochromatozie lub nieefektywnej erytropoezie, przedawkowaniu żelaza, po przetoczeniach krwi.

ROZPUSZCZALNY RECEPTOR TRANSFERYNY (sTfR)

K: 1,9-4,4 mg/l
M: 2,2-5,0 mg/l

 

Oznaczenie stężenia sTfR wykonywane jest w diagnostyce niedoborów żelaza oraz różnicowaniu niedokrwistości z niedoboru żelaza i niedokrwistości spowodowanej chorobami przewlekłymi.

Stężenie uwolnionego do krążenia sTfR jest proporcjonalne do ilość receptorów transbłonowych na komórkach, a tym samym do zapotrzebowania komórek na żelazo. Przy zwiększonym zapotrzebowaniu komórek, np. w wyniku niedoboru żelaza w tkance,  dochodzi do wzmożenia syntezy receptorów błonowych, w efekcie do wzrostu stężenia sTfR w krwi.

Ponieważ głównymi odbiorcami żelaza są komórki erytropoetyczne, stężenie sTfR odzwierciedla zapotrzebowanie na żelazo tych właśnie komórek – w niedoborach zapasów tkankowych lub zwiększonej erytropoezie. 

Stężenie sTfR nie zależy od: stanu zapalnego, choroby nowotworowej i chorób wątroby, dlatego pozwala na odróżnienie niedokrwistości z niedoboru żelaza od niedokrwistości w chorobach przewlekłych. Stężenie sTfR odzwierciedla funkcjonalną pulę żelaza w przeciwieństwie do stężenia ferrytyny informującego o ilości żelaza zmagazynowanego w tkance.
 

ŻELAZO (Fe)

K: 6,6-26 mmol/l
(37-145 mg/dl)
M: 10,6-28,3 mmol/l
(50-158 mg/100dl)
 

 

Żelazo w organizmie wchodzi w skład: hemoglobiny (67%), ferrytyny i hemosyderyny (30%) oraz transferyny, mioglobiny, cytochromów i katalaz.

Jego ilość zależy od: podaży w pokarmie, wchłaniania w przewodzie pokarmowym, utraty w przewodzie pokarmowym, w drogach rodnych lub moczowych (utrata wraz z komórkami nabłonka) oraz od rozmieszczenia żelaza w ustroju.

Pomiar stężenia żelaza w surowicy nie zawsze odzwierciedla poziom zapasów pierwiastka w ustroju. Jego stężenie wykazuje dobową zmienność, nawet do 40%. 
Istotny wpływ na wynik badania ma także obecność ostrych stanów zapalnych, które w rezultacie prowadzą do obniżenia stężenia osoczowego żelaza, przy zachowaniu prawidłowych rezerw. Należy także pamiętać, że zmiany poziomu żelaza w surowicy obserwuje się dopiero w późniejszych etapach niedoboru tego pierwiastka.

Stężenie fizjologiczne poziomu żelaza jest zmienne.  Średnie stężenie jest niższe u kobiet niż u mężczyzn, przy czym u kobiet wykazuje zmienność w przebiegu cyklu miesięcznego i spadek w drugiej połowie ciąży. Wraz z wiekiem u obu płci ulega obniżeniu.

Niektóre zaburzenia:

  • Spadek poziomu: prowadzi do niedokrwistości z niedoboru żelaza i może wynikać z niedostatecznej podaży, np. w przypadku diety ubogiej w żelazo, zaburzenia wchłaniania, okresu intensywnego wzrostu, ciąży lub przy niewyrównanej utracie w następstwie krwawień.
  • Wzrost poziomu: może być konsekwencją przedawkowania preparatów żelaza, hemolizy wewnątrznaczyniowej, chorób wątroby oraz hemochromatozy wrodzonej.

Bieganie, a anemia - układ czerwonokrwinkowy i żelazo

Przewlekłe, długotrwałe zmęczenie występujące podczas uprawianej aktywności fizycznej powinno być pierwszym sygnałem do zbadania parametru żelaza we krwi. Podczas wysiłku układ krążenia musi zagwarantować dostawy substratów do pracujących mięśni. Główne zadanie należy do krwinek czerwonych (RBC). Składają się one prawie całkowicie z hemoglobiny transportującej tlen, a ten jak wiadomo jest niezbędy do wytwarzania energii potrzebnej do biegu. 96% cząsteczki HGB stanowi białko — globina, pozostałe 4% to czerwony barwnik krwi — hem, który zawiera położony centralnie atom żelaza umożliwiający wiązanie cząsteczek O2. Jedna cząsteczka hemoglobiny może przyłączyć od jednej do czterech cząsteczek tlenu. Hemoglobina przyczynia się do utrzymywania pH na stałym poziomie, a ATP i tlenek azotu wpływają na rozszerzenie naczyń krwionośnych i poprawę przepływu krwi do pracujących mięśni. Funkcje te wymagają odpowiedniej ilości czerwonych krwinek w obiegu.

Erytrocyty powstają w szpiku kostnym (ich synteza jest stymulowana przez hormon EPO), przechodzą do krwi, gdzie żyją ok. 120 dni, a następnie są wyłapywane w śledzionie, gdzie następuje ich rozkład. Pewne ich ilości zachowywane są jednak w rezerwie, aby sprostać wymaganiom, na jakie wystawia je organizm. Zatem kilka sesji ciężkiego treningu aktywuje syntezę większej ilości RBC, dzięki czemu możliwe jest wydajniejsze przeprowadzenie wysiłku.

Po okresie intensywnego biegu, gdzie każdorazowe uderzenie stopy o podłoże wiąże się z niszczeniem czerwonych krwinek – organizm zwalnia EPO do krwiobiegu, ten pobudza szpik kostny do uwalniania żelaza z ferrytyny we krwi, tworzenia hemoglobiny i wytwarzania nowych krwinek czerwonych (żelazo absorbowane jest z diety za pomocą białka krążącego we krwi – ferrytyny). Wysiłek długodystansowca może jednak zwiększyć zapotrzebowanie organizmu na erytrocyty i równocześnie spowodować niedobór żelaza. Pierwszym objawem będzie niskie stężenie ferrytyny w surowicy, może wówczas wystąpić niedokrwistość objawiająca się spadkiem hemoglobiny we krwi. Wartym uwagi jest fakt, że niskie zapasy żelaza mogą mieć również wpływ na wydajność, nawet gdy hemoglobina jest w normie. Przeprowadzono eksperymenty, w których wykazano, że niedobór żelaza bez niedokrwistości (czyli niskiej ferrytyny) nie wydaje się wpływać na VO2 max. Sportowcy, szczególnie w sportach wytrzymałościowych, mają często obniżoną wartość hematokrytu, co określane jest czasami jako "anemia sportowa" (nie jest to jednak anemia w sensie klinicznym). Nie ma jednoznacznej odpowiedzi czy niski poziom hemoglobiny bezpośrednio powoduje zaburzenia wydajność u sportowców, bowiem niewielki spadek hematokrytu wywołany wysiłkiem spowodowany jest zwiększeniem objętości osocza (PV). Trening wytrzymałościowy może zwiększyć PV o 10-20%, a to skutecznie rozcieńcza krew.

Uwaga: Jeśli badania krwi wykażą rzeczywisty niedobór żelaza, przy niskim stężeniu hemoglobiny, lekarz może nakreślić plan suplementacji. Podobnie powinno być w stanie, gdy poziom ferrytyny jest zaniżony, ale parametry hemoglobiny są prawidłowe. Warto, aby specjalista był zaznajomiony ze specjalnymi potrzebami poziomu żelaza u biegaczy długodystansowych.

Dozwolony doping: białko, żelazo i wypad w góry

Działanie Epo-erytropoetyny, środka dopingującego używanego przez sportowców, polega na podwyższeniu zawartości hemoglobin (skutki ubozne – zagęszczenie krwi i wzrost jej lepkości, powstawanie zakrzepów wewnątrznaczyniowych, zawały serca i mózgu, nagłe zgony). Białko i żelazo to dozwolony doping. Korzystnie działają również witaminy B6 i B12, kwas foliowy, microelement – cynk, a także wycieczka w góry.

Substancja
/ Wartości referencyjne
Opis

K - kobiety

M - mężczyźni

W.ŚR. - wartość średnia

Z - zakres

Uwaga: Różne oznaczenia parametrów i ich wartości referencyjne mogą zależeć od przepisów, jakimi kieruje się dane laboratorium badawcze. Przed porównaniem norm należy sprawdzić czy wartości podane w tabelach pokrywają się z oznaczeniami wyników laboratoryjnych.
 

RETIKULOCYTY

Z: 0,5–1,5 % liczby RBC
20–100 x 103/µl

 

Retikulocyty są niedojrzałymi formami krwinek czerwonych RBC. Ich liczba odzwierciedla funkcje erytropoetyczną szpiku.

Badanie wykonywane jest w celu różnicowania niedokrwistości oraz w ocenie aktywności szpiku w niedokrwistości normocytowej (np. w podejrzeniu utraty krwi); w terapii niedokrwistości niedoborowych (żelazo, witaminy B6, B12 i kwas foliowy); w ocenie erytropoezy po przeszczepie szpiku; w ocenie erytropoezy w przypadku niedokrwistości aplastycznej indukowanej lekami; w terapii erytropoetyną.
 

 

OB - ODCZYN BIERNACKIEGO

K poniżej 50 lat:
6-11 mm/h
K powyżej 50 lat:
do 30 mm/h

M poniżej 50 lat:
3-8 mm/h
M powyżej 50 lat:
do 20 mm/h
 
 

Przesiewowe, nieswoiste, badanie służące do wykrywania oraz monitorowania ostrych i przewlekłych stanów zapalnych, chorób autoimmunologicznych i nowotworowych.

Wynik OB zależy od składu białek osocza oraz elementów morfotycznych krwi.
Podniesiony wynik OB informuje o występowaniu patologii wpływającej na zmiany składu krwi, a tym samym szybkości opadania krwinek czerwonych.

Niektóre zaburzenia:

  • Wzrost OB: towarzyszy wielu chorobom i zaburzeniom, takim jak: stany zapalne, niedobory białkowe, zespoły utraty białka, nowotwory, choroby układu krwionośnego, odwodnienie; często jest ich pierwszym objawem.
     

BIAŁKO C-REAKTYWNE (CRP)

Z: 0,08-3,1 mg/l

CRP jest czułym wskaźnikiem ostrych i przewlekłych stanów zapalnych o różnym pochodzeniu.

Poziom CRP, jednego z tzw. białek ostrej fazy,  wzrasta w surowicy i osoczu w trakcie ogólnej, niespecyficznej odpowiedzi na infekcje (głównie bakteryjne) oraz stany zapalne bez tła infekcyjnego, jak: miażdżyca, choroby reumatyczne, urazy (np. rozległe oparzenia) i choroby nowotworowe. 

Rola CRP polega na rozpoznawaniu i eliminacji obcych patogenów (bakterii, grzybów i pasożytów) oraz potencjalnie toksycznych substancji endogennych uwalnianych z uszkodzonych tkanek (fragmenty komórek, DNA).
 

 
Substancja
/ Wartości referencyjne
Opis

 

K - kobiety
M - mężczyźni
W.ŚR. - wartość średnia
Z - zakres

Uwaga: Różne oznaczenia parametrów i ich wartości referencyjne mogą zależeć od przepisów, jakimi kieruje się dane laboratorium badawcze. Przed porównaniem norm należy sprawdzić czy wartości podane w tabelach pokrywają się z oznaczeniami wyników laboratoryjnych.
 

 

AMINOTRANSFERAZA ALANINOWA (ALAT, ALAT, ALT LUB GPT)

Z: 5–40 U/l (metoda optymalizowania, 370C)

ALAT jest enzymem cytoplazmatycznym, występującym głównie w komórkach wątroby i nerek oraz w mniejszym stężeniu w tkankach innych narządów (m.in. serca, płuc, mięśni szkieletowych).

Najważniejszą przyczyną wzrostu poziomu ALT w krwi są ostre choroby zapalne wątroby.
 

AMINOTRANSFERAZA ASPARGINIANOWA (AST, ASPAT, GOT)
 
Z: 5–40 U/l (metoda optymalizowania, 370C)

 

AST jest enzymem występującym w formie mitochondrialnej i cytoplazmatycznej w tkankach organizmu, takich jak: mięsień sercowy, mięśnie szkieletowe, nerki, mózg, trzustka, płuca oraz w erytrocytach i leukocytach.

Największą aktywnością AST cechują się komórki wątroby i mięśni szkieletowych. Wzrost aktywności AST w osoczu, w skojarzeniu ze wzrostem aktywności ALT zawsze wskazuje na uszkodzenie komórek wątroby.
 

FOSFATAZA ALKALICZNA (ALP, Falk, FAL)

Z: 20-70 U/L

 

ALP należy do enzymów związanych z nabłonkiem dróg żółciowych.

Wzrost całkowitej aktywności ALP ma znaczenie diagnostyczne w chorobach dróg żółciowych i wątroby. ALP wykorzystywana jest również w diagnostyce chorób tkanki kostnej.

W przypadku chorób tkanki kostnej istotne jest zestawienie wyniku ALP z GGTP. W przypadku wzrostu aktywności obu enzymów, można założyć, że źródłem wzrostu ALP są drogi żółciowe, w przypadku, gdy GGTP pozostaje w normie, wzrost ALP jest zapewne spowodowany zmianami metabolizmu tkanki kostnej, np. w przebiegu osteoporozy.
 

 

GAMMA GLUTAMYLOTRANSFERAZA (GAMMA-GLUTAMYLOTRANSPEPTYDAZA, GGTP, Γ-GTP; GGT)

K: 10-66 U/l (j.m /l)
M: 18-100 U/l (j.m /l)
 

GGTP jest enzymem związanym z błonami komórkowymi. Występuje głównie w wątrobie, nerkach, trzustce i gruczole krokowym.

GGTP obecna we krwi pochodzi głównie z wątroby. Badanie poziomu tego enzymu jest przydatne w diagnostyce zastoju żółci (cholestazy), alkoholowej choroby wątroby, a także nowotworów wątroby.
 

KINAZA FOSFOKREATYNOWA (CPK) = KINAZA KREATYNOWA (CK)

K: 40-285 U/l (370C)
M: 55-370 U/l (370C)
 

 

Podstawowym zastosowaniem klinicznym oznaczenia aktywności kinazy kreatynowej jest rozpoznawanie i monitorowanie chorób mięśni, w mniejszym stopniu diagnostyka zawału serca. Obserwuje się jej wzrost po wysiłku.

Kinaza kreatynowa lokalizuje się w mięśniach:  szkieletowych, mięśniu sercowym oraz w mózgu, przy czym lokalizacje te różnią się wzorcami izoenzymów.
Wzrost aktywności CK w surowicy jest wynikiem uszkodzenia komórek mięśni lub mózgu w przebiegu takich stanów i chorób jak: urazy i zapalenia mięśni szkieletowych, zawał i zapalenie mięśnia sercowego oraz udar mózgu.
 

Tapering, a poprawa wartości hematokrytu 

“W badaniach u wyczynowych biegaczy Shepley i wsp. obserwowali wzrost objętości krwi dochodzący do 15% w okresie 7 dni taperingu o charakterze wysokiej intensywności i małej objętości. Podobne, choć nie tak duże przyrosty obserwowano u pływaków i triatlonistów. Zmniejszeniu obciążeń treningowych towarzyszy wzrost produkcji erytrocytów, co obserwowane jest poprzez zwiększoną niż normalnie liczbę tzw. retikulocytów (młodych erytrocytów). Poprawie ulegają wartości hematokrytu. Poziom wskaźników krwi jest szczególnie ważny ze względu na funkcje, jakie pełnią erytrocyty. Każda zmiana w postaci wzrostu ich liczby i ilości hemoglobiny we krwi ma bezpośrednie przełożenie na zdolności transportowe krwi dla tlenu”.

Wpływ biegów długodystansowych na białko c-reaktywne

Wzrost udziału biegaczy w maratonach i ultramaratonach skutkuje większym zainteresowaniem badaczy na wpływ długich dystansów na organizm człowieka. Jak wiadomo, wysiłek fizyczny powoduje mikrouszkodzenia mięśni szkieletowych, co może indukować odpowiedź zapalną. Wskaźnikiem tego stanu jest m.in. CRP - białko ostrej fazy. Zapalenie w połączeniu ze zmniejszoną ilością glikogenu może sygnalizować produkcję cytokin, takich jak interleukina-6, która stymuluje wątrobę do zwiększenia produkcji CRP. Wydaje się, że ma to bezpośredni wpływ na zwiększenie działania układu współczulnego organizmu i zmniejszenie aktywacji układu przywspółczulnego, a nadmiar CRP w osoczu może odgrywać bezpośrednią rolę w rozwoju miażdżycy tętnic i mieć zatem wieloczynnikowy wpływ na zwiększenie ryzyka zaburzeń układu sercowo-naczyniowego.

Sugeruje się, że ćwiczenia aerobowe czy średnie dystanse mogą pomóc w zmniejszeniu markerów stanu zapalnego, ale już bardziej ekstremalny wysiłek (długie dystanse) może prowadzić do znacznego zwiększenia w osoczu CRP. Udowodniono, że następuje to z opóźnieniem - w przypadku maratonów górskich po 24h, w przypadku biegów 24-godzinnych po 12/24h. Wysoka wartość utrzymuje się kilka dni, wracając do wyjściowej w ciągu 3-5 dni po wyścigu. Świadczy to o znacznym wywołaniu stanu zapalnego w trenowanym organiźmie.

Wpływ kinazy kreatynowej na choroby mięśni 

Całkowita aktywność kinazy kreatynowej w surowicy zależy od wieku, płci, rasy, masy mięśniowej, aktywności fizycznej i warunków klimatycznych. Wysoki jej poziom u osób zdrowych może być skorelowany z uprawianą aktywnością fizyczną, ponieważ zależy on od uszkodzenia sarkomerów - duży wysiłek uszkadza komórki mięśni szkieletowych.

Najwyższe wartości aktywności enzymu w surowicy odnotowuje się po biegach długich - maratonach, ultramaratonach, a ich poziom utrzymuje się przez 24h po zakończeniu aktywności.Niektórzy badacze wysuwają hipotezę o wpływie wysokiego poziomu CK na osłabienie mięśni, jakie po latach występuje u biegaczy i sugeruje ich związek z początkami miopatii – choroba mięśni, w której włókna mięśniowe z różnych powodów nie funkcjonują prawidłowo (może objawiać się sztywnością mięśni lub ich skurczem). Niektórzy autorzy uważają, że trening siłowy wydaje się być bezpieczny dla pacjentów z miopatią, należy jedynie zmniejszyć intensywność ćwiczeń i pozwolić na pełną regenerację organizmu. Inni wierzą, że może on powodować długotrwałe negatywne skutki.

Substancja
/ Wartości referencyjne
Opis

 

K - kobiety

M - mężczyźni

W.ŚR. - wartość średnia

Z - zakres

Uwaga: Różne oznaczenia parametrów i ich wartości referencyjne mogą zależeć od przepisów, jakimi kieruje się dane laboratorium badawcze. Przed porównaniem norm należy sprawdzić czy wartości podane w tabelach pokrywają się z oznaczeniami wyników laboratoryjnych.
 

 

CHOLESTEROL CAŁKOWITY (CHOL)

Wartości pożądane: 
<5,2 mmol/l
(<200 mg/dl)

Wartości graniczne:
5,2 – 6,5 mmol/l  
(200-250 mg/dl)

Wartości nieprawidłowe: 
>6,5 mmol/l
(>250 mg/dl)
 

Cholesterol jest składnikiem błon komórkowych oraz prekursorem hormonów sterydowych: kortyzolu, aldosteronu, progesteronu, estrgenu i testosteronu, witaminy D i kwasów żółciowych.

Jako składnik błon komórkowych jest istotny dla procesu przewodzenia impulsów nerwowych oraz komórkowych mechanizmów układu odpornościowego.  

Badanie stężenia CHOL wykonywane jest w celu oceny ryzyka rozwoju miażdżycy i chorób układu sercowo-naczyniowego, takich jak: choroba wieńcowa i zawał serca, udar mózgu i miażdżyca tętnic kończyn dolnych.

Współczynnik przeliczeniowy:
mg/dl x 0,0259 = mmol/l;  
mmol/l x 38,67=mg/dl
 

 

CHOLESTEROL – FRAKCJA HDL

K: 1,0-2,1 mmol/l
(40-80 mg/dl)
M: 0,9-1,8 mmol/l  
(37-70 mg/dl)
 

Obniżone stężenie HDL – „dobrego cholesterolu”  – jest czynnikiem ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej, nawet jeśli stężenie całkowitego cholesterolu jest w granicach wartości prawidłowych.
 

 

CHOLESTEROL – FRAKCJA LDL

Wartości pożądane:
<3,5 mmol/l
(<135 mg/dl)

Wartości graniczne:
3,5 – 4,0 mmol/l 
(135-155 mg/dl)

Wartości nieprawidłowe: 
>4,0 mmol/l
(>155 mg/dl)
 

Podniesione stężenie LDL – „złego cholesterolu” – jest czynnikiem ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej, nawet jeśli stężenie całkowitego cholesterolu jest w granicach wartości prawidłowych.

Lipoproteina o niskiej gęstości – syntetyzowana w wątrobie, jest kompleksem białkowo-lipidowym stanowiącym główną frakcję transportującą cholesterol we krwi. LDL dostarcza kwasy tłuszczowe, triglicerydy i cholesterol do tkanek obwodowych. Uważa się, że peroksydacja LDL jest istotnym elementem procesu miażdżycowego.

 

TRIGLICERYDY = TRÓJGLICERYDY (TG)

Norma:
poniżej 150mg/dl (1,69mmol/l)

Wynik graniczny:
150-199 mg/dl
(1,69– 2,25 mmol/l)

Wynik wysoki:
200–499 mg/dl
(2,26 – 5,63 mmol/l)
 

TG są estrami glicerolu i kwasów tłuszczowych. Stanowią podstawową formę magazynowania kwasów tłuszczowych i są głównym źródłem energii.

Stężenie TG w surowicy zależne jest od podaży lipidów w pokarmach oraz od endogennej biosyntezy i katabolizmu.

Wskazaniem do wykonania pomiaru TG jest diagnostyka dyslipidemii (nieprawidłowe ilości lub skład frakcji lipidów) i ocena ryzyka rozwoju miażdżycy oraz chorób układu sercowo-naczyniowego, takich jak: choroba wieńcowa i zawał serca, niedokrwienny udar mózgu i miażdżyca zarostowa tętnic kończyn dolnych itd.

Bieganie, a cholesterol

Cholesterol obecny jest we krwi w dwóch odmianach: “dobrej” HDL i “złej” LDL. HDL przenosi cholesterol z tkanek obwodowych, m.in. naczyń wieńcowych do wątroby, gdzie jest neutralizowany czyli metabolizowany do kwasów żółciowych. LDL powstaje w wątrobie i jest przenoszony do tkanek obwodowych, gdzie może wywoływać miażdżycę. Gdy stosunek cholesterolu całkowitego do jego frakcji HDL jest wyższy niż 5, istnieje poważne zagrożenie chorobą wieńcową.

Wielu lekarzy przyznaje, że ćwiczenia fizyczne pomagają obniżyć poziom złego cholesterolu. Nadwaga wykazuje tendencję do zwiększania jego ilości we krwi, co w wielu badanich zostało powiązane z chorobami serca. Utrata wagi i zmiana diety przyczyniają się do poprawy stanu zdrowia. Ruch podnosi poziom dobrego cholesterolu, a jednocześnie pobudza enzymy pomagające przenieść zły cholesterol z krwi do wątroby. Stamtąd LDL przetwarzany jest do żółci lub wydzielany. Im więcej się ćwiczy, tym szybciej organizm go wydala. Dodatkowo ćwiczenia zwiększają rozmiar cząsteczek białkowych, które przeprowadzają cholesterol przez krew. Niektóre z tych cząstek są małe i zwarte, a wówczas bardziej niebezpieczne, niż duże aktywowane przez wysiłek.

Większość organizacji zdrowia publicznego zaleca co najmniej pół godziny treningu na dzień, przy czym naukowcy z Duke University Medical Center odkryli, że bardziej intensywne ćwiczenia wykazują lepsze efekty niż aktywność umiarkowana. Jeżeli dodatkowo zależy osobom na utracie wagi, American Heart Association zaleca aktywność do 30-60 minut dziennie. Należy pamiętać, że na profil cholesterolowy wpływają także: genetyka, waga, wiek, płeć oraz dieta. Wysoki poziom cholestorolu wymaga podwójnej porcji witamyny E  - dla ochrony serca.

Substancja
/ Wartości referencyjne
Opis

 

K - kobiety
M - mężczyźni
W.ŚR. - wartość średnia
Z - zakres

Uwaga: Różne oznaczenia parametrów i ich wartości referencyjne mogą zależeć od przepisów, jakimi kieruje się dane laboratorium badawcze. Przed porównaniem norm należy sprawdzić czy wartości podane w tabelach pokrywają się z oznaczeniami wyników laboratoryjnych.
 

ALBUMINA

Z: 40-50 g/l

 

Albumina jest głównym białkiem osocza wytwarzanym w wątrobie - stanowi ok. 60% białek krwi. 

Odgrywa istotną rolę w utrzymaniu ciśnienia onkotycznego osocza, jego objętości i oraz pełni funkcję białka buforującego oraz nośnikowego dla niektórych hormonów, kwasów tłuszczowych, bilirubiny, witamin i leków.
Albumina jest rezerwą białkową organizmu wykorzystywaną jako endogenne źródło aminokwasów do syntezy białek poza wątrobą.

Niektóre zaburzenia:

  • Spadek: jest następstwem ograniczenia jej syntezy, np. w chorobach wątroby; zwiększenia jej utraty, np. w enteropatiach, zespołach nerczycowych,  w oparzeniach, krwotokach; zwiększenia katabolizmu, np. w stanach septycznych; głodzenia (niedobory białka w diecie).
  • Wzrost: wynika najczęściej z odwodnienia.

BIAŁKO CAŁKOWITE

Z: 60 – 80 g/l
(6,0 – 8,0 g/dl)
 
 

 

Poziom białka całkoitego we krwi stanowi wypadkową procesów syntezy (anabolizmu) i degradacji (katabolizmu) dwóch głównych frakcji białkowych: albumin i globulin. 

Hiperproteinemia – wzrost poziomu białka całkowitego w osoczu do stężenia przekraczającego 80 g/l, wiąże się głównie z hipergammaglobulinemią lub z odwodnieniem. Najczęstszą przyczyną hipoproteinemii, nieprawidłowo małego stężenia białek w osoczu, jest obniżenie poziomu albumin, rzadziej immunoglobulin, na skutek: niedoborów białka w diecie, przewlekłego głodzenia, nasilenia procesów katabolicznych, uszkodzenia wątroby (obniżona synteza), chorób nerek (wzmożona utrata z moczem), a także chorób nowotworowych.

Uwaga: Pozycja ciała i aktywność fizyczna mogą wpływać na wartość stężenia. Zmiana pozycji z leżącej na stojącą może po 30 minutach zwiększyć stężenie białka o ok. 10%, wysiłek fizyczny również o ok. 10%.
Ucisk naczyń podczas pobierania krwi i „praca ręką” może spowodować wzrost stężenia białka w surowicy.

Współczynnik przeliczeniowy:
g/l x 0,1=g/dl;                  
g/dl x 10 = g/l
 

BILIRUBINA CAŁKOWITA

Z: 3,4-17,0 µmol/l
(0,2-1,0 mg/dl)
 
 
 

 

Bilirubina należy do barwników żółciowych. Stanowi produkt rozpadu hemu, głównie z hemoglobiny pochodzącej z niszczonych erytrocytów.

Powstaje w komórkach układu siateczkowo-śródbłonkowego (wątroby, śledziony i szpiku), równocześnie z uwolnieniem z hemoglobiny żelaza.

Jej pomiar jest przydatny w rozpoznawaniu, różnicowaniu i kontroli przebiegu chorób wątroby, dróg żółciowych i zespołów hemolitycznych.

Współczynnik przeliczeniowy:
µmol/l            x 0,059=mg/dl;
mg/dl x 17,1=µmol/l
 
 

BILIRUBINA BEZPOŚREDNIA
Z: 0-0,68 µmol/l
(0-0,4 mg/dl)
 

 

Jest frakcją bilirubiny, która uległa estryfikacji w hepatocytach pod wpływem transferazy glukuronowej.  
W odróżnieniu od bilirubiny wolnej jest rozpuszczalna w wodzie. Fizjologicznie jest wydalana do żółci.

W jelicie pod wpływem enzymów bakteryjnych podlega dalszym przemianom do urobilinogenu i sterkobiliny. Urobilinogen ulega częściowemu wchłanianiu do krążenia wrotnego.

Do wzrostu stężenia bilirubiny związanej w krwi dochodzi na skutek cholestazy wewnątrzwątrobowej lub zewnątrzwątrobowej (kamica dróg żółciowych, nowotwory, niedrożność przewodów żółciowych) oraz w wyniku uszkodzenia komórek wątroby.

Zwiększonym stężeniom bilirubiny związanej zwykle towarzyszy bilirubinuria (obecność bilirubiny w moczu) oraz spadek poziomu sterkobilinogenu i urobilinogenu. 

Współczynnik przeliczeniowy:

µmol/l            x 0,059=mg/dl;

mg/dl x 17,1=µmol/l
 
 

GLUKOZA

Z: 3,9-6,4 mmol/l
(70-115 mg/dl)
 
 

 

Glukoza jest podstawowym substratem energetycznym ustroju. Głównym źródłem glukozy jest pożywienie (sacharoza, skrobia, tłuszcze), zapasy glikogenu w wątrobie oraz reakcje syntezy (z aminokwasów, mleczanu, lipidów).

Stężenie glukozy we krwi jest wypadkową aktywności procesów: glikogenezy i glikogenolizy oraz glukoneogenezy i glikolizy.

Podstawowym hormonem odpowiedzialnym za utylizację glukozy i regulację gospodarki węglowodanowej jest insulina.
W regulacji przemian energetycznych biorą też udział inne hormony: glukagon, kortizol, epinefryna, hormon wzrostu, tyroksyna. Pod wpływem działania insuliny stężenie glukozy we krwi ulega obniżeniu. Wynikiem działania pozostałych hormonów jest wzrost poziomu glukozy we krwi.

Wskazaniem do oznaczeń stężenia glukozy są: profilaktyka, rozpoznanie i monitorowanie leczenia cukrzycy. Badanie wykonuje się w celu rozpoznania nieprawidłowej glikemii (poziom glukozy we krwi) na czczo lub nieprawidłowej tolerancji glukozy.

Próg nerkowy glukozy wynosi ok. 180 mg/dl (10 mmol/l); stężenie wyższe prowadzi do glukozurii (obecności glukozy w moczu).

Współczynnik przeliczeniowy:
mmol/l x 18=mg/dl;           
mg/dl x 0,0555=mmo/l
 
 

 

KLIRENS ENDOGENNEJ KRATYNINY

K <40 lat
88-128 ml/min/1,73m2
(0,85-1,23 ml/sek./m2)
M <40 lat    
97-137 ml/min/1,73m2
(0,93-1,32 ml/sek./m2)

Powyżej 40 r.ż. spadek o ok.6,5 ml/min/1,73m2 na dekadę
 

Kreatynina jest produktem przemian metabolicznych białka, stanowiącym obok mocznika jeden z głównych związków azotowych w krwi. W praktyce medycznej kreatynina jest sprawdzonym klinicznie markerem biochemicznym monitorującym stan nerek.

Ilość wydalanej w ciągu doby kreatyniny zależy od masy mięśniowej badanego, płci, ogólnego stanu i wieku badanego, diety.

Współczynnik przeliczeniowy:
ml/min/1,73m2 x 0,0963 = ml/sek./m2
 

KWAS MOCZOWY

Z: 0,15-0,45 mmol/l
(2,5-8,0 mg/dl)
 

Kwas moczowy jest końcowym metabolitem przemiany zasad purynowych.

Jego stężenie zależy od tempa procesów syntezy i wydalania z organizmu. Nadmierny wzrost stężenia może mieć charakter pierwotny lub wtórny.

Wskazaniem do oznaczeń stężenia kwasu moczowego są: diagnostyka i kontrola terapii dny moczanowej, diagnostyka chorób nerek, kontrola przebiegu i leczenia chorób rozrostowych oraz leczenia cyklosporyną.
 

MLECZAN

Z:0,5–1,5 mmol/l

 

Mleczan (L-forma) jest produktem oddychania beztlenowego.

Jego stężenie w surowicy wskazuje na stopień nasilenia glikolizy beztlenowej i/lub hamowania glukoneogenezy oraz utleniania mleczanu w tkankach obwodowych.

U osób zdrowych stężenie na czczo wynosi 0,5–1,5 mmol/l, w godzinę po posiłku wzrasta o ok. 50 %, a w ciągu następnych 1–2 godz. wraca do wartości wyjściowej.

W cukrzycy, szczególnie niewyrównanej, stężenie mleczanu w surowicy krwi zwiększa się.
Poziom mleczanu we krwi wzrasta w wyniku ćwiczeń fizycznych i znacznego niedotlenienia tkanek będącego wynikiem szoku lub niewydolności oddechowej. Podniesiony poziom stanowi przyczynę kwasicy metabolicznej z powiększającą się luką anionową.
 

MOCZNIK
JAKO AZOT MOCZNIKA

Mocznik:
Z: 2,5-6,4 mmol/l     
(15-39 mg/dl)

Azot mocznika:
Z: 7-18 mg/dl
 

 

Mocznik jest końcowym produktem rozpadu białek, wytwarzanym głównie w wątrobie.
Stężenie mocznika w surowicy zależy od, często przeciwstawnych, mechanizmów oraz nawyków żywieniowych.

Najważniejsze czynniki wpływające na poziom mocznika we krwi, to: wydalanie i reasorbcja nerkowa mocznika, rozpad własnych białek organizmu i wątrobowa synteza białek oraz podaż białka w diecie (dieta wysoko lub nisko białkowa).

Współczynnik przeliczeniowy:
a. azot mocznika x wsp.=mocznik
mg/dl x 0,357=mmol/l;
mg/dl x 2,14=mg/dl

b.mocznik
mmol/l x 6,03=mg/dl;
mg/dl x 0,166=mmol/l
 
 
 

Glukoza = energia w świecie biegaczy

“Wzrastający poziom glukozy we krwi, po spożytym posiłku, staje się impulsem dla komórek beta wysp trzustki, tzw. wysp Langerhansa, które produkują hormon anaboliczny – insulinę. Otwiera on komórki organizmu na substancje odżywcze. Jeżeli go zabraknie lub jest go zbyt mało, wówczas glukoza nie przenika do komórek tylko krąży we krwi i jest bezpośrednią przyczyną powstawania cukrzycy.
Zaburzenia cukrzycowe dotyczą przemiany materii - metabolizmu węglowodanów, tłuszczów i białek. Są chorobą związana z zaburzeniem wydzielania insuliny, która prowadzi do niesprawności w zakresie wykorzystania glukozy pochodzącej z pożywienia, a potrzebnej do prawidłowego odżywiania organizmu. Trzustka zdrowego człowieka wydziela insulinę automatycznie, idealnie dobierając jej ilość potrzebną organizmowi. Dzięki temu ma on właściwe poziomy glikemii. Zbyt niski poziom glukozy zwany hipoglikemią czy zbyt wysoki poziom – hiperglikemia mogą wiązać się z uszkodzeniami, zaburzeniami czynności i niewydolnością różnych narządów: oczu, nerek, nerwów, serca, naczyń krwionośnych czy mózgu.

Otyłość, zespół metaboliczny czy niska aktywność fizyczna wpływają na występowanie insulinooporności czyli zmniejszenia wrażliwości mięśni oraz tkanki tłuszczowej na działanie insuliny. Mogą przyczynić się do powstawania chorób sercowo – naczyniowych, nowotworowych czy powodować wzrost stężenia trójglicerydów oraz złego cholesterolu. Dlatego niezwykle ważnym działaniem mającym na celu zapobieganie cukrzycy jest szeroko pojęta aktywność fizyczna: •    ułatwia ona zmniejszenie nadmiernej masy ciała, •    zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę, •    pomaga lepiej kontrolować poziom cukru we krwi, •    obniża ryzyko rozwoju późnych, niekorzystnych następstw cukrzycy. Według Instytutu Żywności i Żywienia ryzyko powstania cukrzycy u osób bardzo aktywnych jest zredukowane o 33 do 50%”.

Skąd zła sława kwasu mlekowego?

“Zła sława kwasu mlekowego została rozpowszechniona na drodze powielania informacji opartych na niepełnych i niekompletnych badaniach biochemiczno-fizjologicznych. Laureaci Nagrody Nobla - Meyerhoff i Hill zasugerowali, że kwas mlekowy jest produktem reakcji ubocznych glikolizy beztlenowej, zatem uznano, że odpowiada on za następujące po odbytej aktywności fizycznej pieczenie mięśni - zakwasy.

Kwas mlekowy jest niewinny - ciało wykorzystując węglowodany do produkcji energii, uwalnia w komórkach mięśniowych kwas mlekowy. Mleczan stopniowo przenika z komórek do otaczających je płynów tkankowych, skąd jest przekazywany do krwioobiegu, uwalniając tam jony wodorowe. To właśnie wodór, a nie mleczan, powoduje uczucie pieczenia w mięśniach przy dużym wysiłku. Pomimo złej reputacji, mleczan z korzyścią działa na organizm podczas ćwiczeń, który dzięki niemu może produkować więcej energii niezbędnej do kontynuowania treningu.

Kwas mlekowy nie równa się mleczan - chociaż pojęcia kwasu mlekowego i mleczanu często używane są zamiennie – nie są one tym samym związkiem. Kwas mlekowy jest kwasem, który z definicji oznacza, że może uwalniać proton w warunkach pH <7,0. Gdy to nastąpi, pozostały związek (który jest ujemnie naładowany) łączy się z dodatnio naładowanym jonem sodowym [Na+] lub potasowym [K+], aby utworzyć sól addycyjną z kwasem (np. mleczan sodu). Przeciwnie, mleczan jest produktem reakcji ubocznych glikolizy”.

Substancja
/ Wartości referencyjne
Opis

 

K - kobiety

M - mężczyźni

W.ŚR. - wartość średnia

Z - zakres

Uwaga: Różne oznaczenia parametrów i ich wartości referencyjne mogą zależeć od przepisów, jakimi kieruje się dane laboratorium badawcze. Przed porównaniem norm należy sprawdzić czy wartości podane w tabelach pokrywają się z oznaczeniami wyników laboratoryjnych.
 

SÓD (Na)

Z: 135–145 mmol/l
 

 

Sód jest podstawowym kationem osocza, którego główną funkcją jest utrzymywanie optymalnej objętości płynów oraz ciśnienia tętniczego krwi. Sód decyduje również o wielkości wymiany wody pomiędzy komórkami, a środowiskiem zewnątrzkomórkowym, a także odpowiada za prawidłowe przekaźnictwo nerwowe.

Przyczyny zwiększenia stężenia sodu we krwi: utrata czystej wody w wyniku stanów gorączkowych czy też stanów wzmożonej przemiany materii; utrata płynów ubogich w elektrolity; nadmierna podaż sodu przy niedostatecznym spożywaniu płynów.

Długotrwająca, przewlekła hipernatremia może nie dawać żadnych objawów klinicznych. Jeśli natomiast do zwiększenia stężenia sodu we krwi dojdzie w krótkim czasie, może się pojawić: wzmożona pobudliwość nerwowa i napięcie mięśni; omamy i zaburzenia orientacji; obrzęki kończyn dolnych.

Przyczyny zmniejszenia stężenia sodu we krwi: utrata wody zawierającej sód; niedoczynność kory nadnerczy; niedoczynność tarczycy; przewlekła niewydolność serca, marskość wątroby, dysfunkcja nerek.

Skutki zmniejszenia stężenia sodu we krwi: nudności i wymioty, bóle głowy, drażliwość, zaburzenia snu, osłabienie, kurcze i drgawki mięśni, przy stężeniu sodu <115 mmol/l dochodzi do zagrażającego życiu obrzęku mózgu.
 

POTAS (K)

Z: 3,5–5,1 mmol/l
 

 

Potas bierze udział w przewodnictwie nerwowym oraz w procesie skurczu mięśni (w tym mięśnia sercowego).

Przyczyny zwiększenia stężenia potasu we krwi: niewydolność nerek; niedobór aldosteronu; niedobór insuliny.

Skutki zwiększenia stężenia potasu we krwi: ogólne złe samopoczucie; osłabienie lub porażenie mięśni; zaburzenia rytmu serca.

Przyczyny zmniejszenia stężenia potasu we krwi: niedostateczna podaż potasu lub jego nadmierna utrata z powodu; zwiększony napływ potasu z krwi do komórek.

Skutki zmniejszenia stężenia potasu we krwi: zaburzenia rytmu serca pod postacią uczucia kołatania serca, z powodu dodatkowych skurczów serca; bolesne kurcze mięśni, w szczególności łydek oraz ogólne osłabienie mięśni; zaparcia; wzrost ciśnienia tętniczego krwi.
 

WAPŃ (Ca)

Z: 2,25–2,75 mmol/l

 

Wapń jest głównym budulcem kości, jest również niezbędny do prawidłowego procesu krzepnięcia krwi. Odpowiedzialny jest za przewodnictwo nerwowe oraz skurcz mięśni.

Jego stężenie we krwi reguluje gruczoł przytarczyczny (wydzielając parathormon) oraz tarczyca (wydzielając kalcytoninę). Parathormon zwiększa wchłanianie dostarczonego z pożywieniem wapnia w jelitach, zmniejsza jego wydalanie przez nerki oraz powoduje uwalnianie wapnia z kości. Kalcytonina ma działanie odwrotne do parathormonu.

Przyczyny zwiększenia stężenia wapnia we krwi: pierwotna nadczynność przytarczyc; nowotwory płuc, piersi, nerek, guz chromochłonny nadnerczy – wydzielają różne substancje powodujące uwalnianie wapnia z kości.
Pozostałe przyczyny to: zatrucie witaminą D lub A; nadczynność tarczycy; długotrwałe unieruchomienie; stosowanie niektórych leków.

Skutki zwiększonego stężenia wapnia we krwi: zaburzenia czynności nerek; utrata łaknienia, nudności, wymioty, zaparcia, zapalenie trzustki, kamica dróg żółciowych; nadciśnienie tętnicze, przyspieszony i nieregularny rytm serca; osłabienie mięśni, porażenie mięśni twarzy.

Przyczyny zmniejszonego stężenia wapnia we krwi: niedostateczna podaż wapnia z pokarmami; upośledzone wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego; odkładanie wapnia w kościach lub tkankach miękkich; nadmierna utrata wapnia z moczem; niedobór witaminy D.

Skutki zmniejszonego stężenia wapnia we krwi: napad tężyczkowy – drętwienie i kurcze mięśni kończyn górnych, mięśni twarzy, klatki piersiowej i kończyn dolnych; światłowstręt i podwójne widzenie; napad astmy; bóle w obrębie klatki piersiowej i brzucha; krótkie utraty świadomości i bóle głowy.
 

MAGNEZ (Mg)

Z: 0,65–1,2 mmol/l
 

 

Magnez stanowi budulec kości, odpowiada za proces krzepnięcia krwi oraz skurczu mięśnia sercowego. Jest także katalizatorem wielu enzymów.

Przyczyny zmniejszonego stężenia magnezu we krwi: niedostateczna podaż pokarmów bogatych w magnez; stosowanie niektórych leków; upośledzone wchłanianie z przewodu pokarmowego; nadmierna utrata magnezu w nerkach; zapalenie trzustki.

Skutki zmniejszonego stężenia magnezu we krwi: zaburzenia rytmu serca; nadciśnienie tętnicz; drżenie kończyn i języka, osłabienie mięśni; obniżenie nastroju, apatia, zaburzenia nerwicowe.

Przyczyny zwiększonego stężenia magnezu we krwi: stosowanie leków zawierających magnez u chorych z niewydolnością nerek; nadmierne wchłanianie z przewodu pokarmowego; niedoczynność kory nadnerczy; nadczynność przytarczyc.

Skutki zwiększonego stężenia magnezu we krwi: zaparcia, zatrzymanie moczu; obniżenie ciśnienia tętniczego krwi; osłabienie mięśni.
 

RÓWNOWAGA KWASOWO-ZASADOWA
 

 

Gazometria krwi jest to badanie, w którym oznacza się parametry służące do oceny wymiany gazowej i równowagi kwasowo – zasadowej. Materiałem do badania jest krew tętnicza lub krew włośniczkowa.

W badaniu tym oznacza się:

  • pH (norma krew tętnicza: 7,35-7,45; krew żylna: 7,32-7,42)
  • Ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla (pCO2) (norma 35-45 mm Hg ; 4,7-6,0 kPa)
  • Całkowita zawartość dwutlenku węgla w osoczu (T CO2) – (norma krew tętnicza: 23-27 mmol/l; krew żylna: 25-29 mmol/l.)
  • Ciśnienie parcjalne tlenu (pO2) 0 (norma krew tętnicza: 80-100 mmHg; krew żylna: 25-40 mmHg)
  • Saturacja (Sat O2) – (norma krew tętnicza: 96-97 %; krew żylna: 40-70 %)
  • Aktualne stężenie wodorowęglanów (HCO3) – (norma krew tętnicza: 22-26 mmol/l; krew żylna: 24-28 mmol/l)
  • Zasady buforowe (BB)
  • Normalne zasady buforowe (NBB) – (norma NBB = 40,8+(0,36xHb g/100 ml)

Aby organizm funkcjonował prawidłowo, pH krwi musi być utrzymywane w ściśle określonym i bardzo wąskim przedziale. Spadek pH świadczy o kwasicy, wzrost o zasadowicy.
 

Elektrolity - niezwykle ważne dla biegaczy

Sód

“W Ameryce liczba osób z nadciśnieniem tętniczym rośnie z roku na rok. Wielu dietetyków często podkreśla znaczenie rozważnego spożywania sodu. Zarówno jego niskie jak i wysokie stężenie może powodować problemy. Szczególnie świadomi tego faktu muszą być biegacze, ale nie powinny zapominać o tym osoby uprawiające inne sporty. Sól pełni ważną rolę w sferze fizjologicznej, która jest mocno powiązana z wydajnością podczas biegania. Niezbędne jest również dostarczanie odpowiedniej ilości potasu, który pozwala utrzymać prawidłowy bilans wodny organizmu i jednocześnie zapobiega pojawianiu się skurczów oraz hiponatremii (stan obniżonego poziomu sodu we krwi spowodowany przyjmowaniem nadmiernych ilości wody). Hiponatremia, w szczególności dotyczy sportowców, których treningi trwają ponad cztery godziny - co oznacza, że grupą największego ryzyka są sportowcy biorący udział w maratonie, ultramaratonie i triathlonie.”

Wapń

Odpowiedni poziom wapnia w organizmie wykazuje wiele korzyści - przede wszystkim stanowi budulec kości, wzmacnia mięśnie, zmniejsza ich skurcze oraz napięcie, wpływa na przewodnictwo nerwowe oraz utrzymanie prawidłowego poziomu zdrowego cholesterolu. Wapń może pomóc sportowcom wytrzymałościowym nie tylko zwiększyć beztłuszczową masę ciała, ale także gęstość mineralną kości. Jego wchłanianie znacznie zwiększa obecność witaminy D.

Magnez

Magnez jest minerałem, którego zasoby są stale uszczuplane w wyniku prowadzenia intensywnego wysiłku, pod wpływem stresu i nieprawidłowych nawyków żywieniowych. Jego niedobór u biegaczy może powodować skurcze mięśni, zmęczenie, drażliwość czy bezsenność. Uzupełniany pomaga w funkcjonowaniu układu nerwowego, łagodzi napięcie, zmniejsza ból mięśni i poprawia gęstość kości. Magnez decyduje o wytrzymałości, jest odpowiedzialny za wydajność fizyczną i umysłową, wspomaga dotlenienie komórek. Im więcej tego pierwiastka znajdzie się we krwi, tym większy wysiłek nie sprawi trudności. Ponadto jest niezwykle pomocny w zwiększaniu zapasów glikogenu w mięśniach oraz odgrywa ważną rolę w regulacji stężenia cukru we krwi oraz hormonów, jak i stymuluje wydzielanie insuliny. Obecny w organizmie w wystarczającej ilości, przyczynia się do silniejszego ukrwienia mózgu, co wpływa korzystnie na fazę snu głebokiego – w której następuje regeneracja sił i odbudowa po ciężkich sejsach treningowych. Jego wchłanianie znacznie zwiększa obecność witaminy B6. Działa on także w parze z wapniem utrzymując prawidłowe funkcjonowanie mięśni. Ogólne zalecenia co do witamin i składników mineralnych nie mają większego sensu, konieczne są ustalenia indywidualne. Na przykład zapotrzebowanie na magnez u sportowca wyczynowego o dużej masie mięśniowej jest trzy razy większe niż pracownika biurowego.

Potas

Niezwykle ważne jest uzupełnianie potasu traconego z potem w trakcie wysiłku fizycznego. Jego niedobór może prowadzić do objawów, które wahają się od zmęczenia mięśni do ciężkich skurczy. Niski poziom może również zaburzać metabolizm glukozy i prowadzić do podwyższonego poziomu cukru. Jest on niezbędny do regulacji bilansu wodnego organizmu. Ponadto potas odgrywa ważną rolę w regulowaniu ciśnienia krwi czy działaniu nerwów. Obecność magnezu pomaga utrzymać stężenie potasu w komórkach, jednak to współpraca z sodem stanowi podstawowy klucz działania pompy sodowo-potasowej, która jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania mięśni.

Równowaga kwasowo-zasadowa (ph)

Skala pH mieści się w zakresie od 1 do 14 i wyraża stopień kwasowości/zasadowości. PH obojętne wynosi 7,0 i oznacza, że dana ilość kwasów jest zrównoważona odpowiednią ilością zasad. Poniżej wartości 7,0 mamy do czynienia z nadmiarem kwasów, powyżej - z nadmiarem zasad. PH krwi człowieka powinno mieścić się między 7.34-7.45, zapewniając w ten sposób odpowiednie funkcje procesów metabolicznych i dostarczania tlenu do tkanek. Odchylenia od tego stanu zawsze będą skutkowały bezwględnym dążeniem organizmu do stanu neutralnego, co może odbywać się kosztem ogólnego stanu zdrowia. Najczęściej pojawiającym się jest stan kwaśny - mogą go spowodować: dieta, poziom stresu i wysiłek fizyczny. Bieganie zwiększa poziom kwasów w organizmie. Prawidłowe pH komórek mięśniowych wynosi 7,1, natomiast gdy dochodzi do nagromadzenia H+, pH spada do 6,5, co prowadzi do pogorszenia skurczu mięśni i stymulacji zakończeń nerwowych w komórkach mięśniowych, wywołując ból. W celu uniknięcia wzrostu kwasowości na pomoc przychodzi kwas pirogronowy, który przyłącza kwaśnie jony wodorowe i usuwa do krwioobiegu w formie kwasu mlekowego. Gdy to nastąpi, pozostaje mleczan, który może zostać użyty jako dodatkowe źródło energii. Tak więc, produkcja mleczanu opóźnia powstawanie kwasicy mleczanowej. Staje się on tymczasowym "neutralizatorem" dla komórek o podwyższonej akumulacji protonów podczas wysokiej intensywności wykonywanych ćwiczeń.

Niektórzy badacze zauważąją, że jedzenie żywności zasadowej (alkalicznej) sprzyja odkwaszaniu organizmu. Dostarcza ona substancje równoważące poziom kwasów pochodzących z wysiłku, a przez to zapobiega wyciąganiu ich, np. z kości. Wykazano dzięki temu zachowanie masy mięśniowej, zmniejszenie strat wapnia i poprawę poziomu hormonu wzrostu.

Poniżej przedsatwiamy przykłady alkalicznych i neutralnych przekąsek promujących odpowiedź zasadową w organizmie lub mające bardzo mały wpływ na pH (dodatnia lub ujemna liczba wskazuje na potencjalną zasadowość (+) lub kwasowość (-) na gram; im wyższa liczba dodatnia, tym lepsze, odkwaszające działanie):

Alkaliczne:

  • Szparagi 1,3
  • Jęczmień 28,1
  • Brokuły 14,4
  • Brukselka 0,5
  • Kapusta sałata, świeże 14,1
  • Pieprz cayenne 18,8
  • Ogórki, świeże 31,5
  • Czosnek 13,2
  • Marchew 9,5
  • Kasza gryczana 0,5
  • Soczewica 0,6
  • Quinoa + Mąka sojowa 2,5
  • Soja 12,0
  • Tofu 3,2
  • Fasola biała 12,1
  • Len Nasiona 1,3
  • Nasiona dyni 5,6
  • Nasiona sezamu 0,5
  • Nasiona słonecznika 5,4
  • Olej z nasion lnu 3,5
  • Buraki 11,3
  • Marchew 9,5

Neutralne

  • Jabłka -8,5
  • Banana, Dojrzałe -10,1
  • Banany, Niedojrzałe +4,8
  • Czarna Porzeczka -6,1
  • Wiśnie, słodkie -3,5
  • Grapefruit -1,7
  • Pomarańczowy -9,2
  • Gruszka -9.9
  • Czerwona porzeczka -2,4
  • Truskawaki -5.4
Substancja
/ Wartości referencyjne
Opis

 

K - kobiety

M - mężczyźni

W.ŚR. - wartość średnia

Z - zakres

Uwaga: Różne oznaczenia parametrów i ich wartości referencyjne mogą zależeć od przepisów, jakimi kieruje się dane laboratorium badawcze. Przed porównaniem norm należy sprawdzić czy wartości podane w tabelach pokrywają się z oznaczeniami wyników laboratoryjnych.
 

 

DHEA

DHEA
Z: 7-31 nmol/l
(200-900 ng/dl)

DHEA-SO4
Z: 2-12 µmol/l
(75-470 µg/dl)
normy te różnią się nieznacznie w zależności od płci;
 
 

DHEA jest hormonem steroidowym występującym w najwyższym stężeniu w surowicy człowieka, a ponad 99% wszystkich jego cząstek zawiera grupę sulfonową, występując jako DHEA-SO4.

DHEA i powstający w wyniku jego sulfatacji DHEA-SO4 są najważniejszymi androgenami wytwarzanymi przez nadnercza. Zmniejszenie ich wydzielania jest głównym powodem procesu starzenia się organizmu.

DHEA/DHEA-SO4 może być metabolizowany do silnych androgenów: androstendionu i testosteronu.
 

 

ESTRADIOL (E2)

K: Faza folikularna
84-970 pg/ml
(0,3-3,5 nmol/l)       

K: Szczyt owulacyjny
13-330 pg/ml
(0,48-1,17 nmol/l)

K: Faza lutealna
73-200 pg/ml
(0,26-0,73 nmol/l)

K: Menopauza
11,2-42 pg/ml
(0,04-0,15 nmol/l)

M: 11,2-50,4 pg/ml
(0,04-0,18 nmol/l)
 

E2 Jest estrogenem, hormonem steroidowym wytwarzanym u kobiet głównie w jajnikach, a w niewielkich ilościach w ciałku żółtym i w nadnerczach, w ciąży wyłącznie w łożysku; u mężczyzn w jądrach.

Stężenie estradiolu zależy od fazy cyklu miesiączkowego i wykazuje charakterystyczne zmiany, stąd oznaczania jego poziomu wykonuje się w ściśle określonych dniach cyklu, a wyniki odnosi się do zakresów dla poszczególnych jego etapów.

Estradiol jest podstawowym hormonem steroidowym wpływającym na rozrodczość. Wraz z innymi estrogenami odpowiada za rozwój narządów płciowych i drugorzędowych cech płciowych. Wpływa na mięśnie gładkie macicy i jajowodów. Pełni funkcję kontrolną cyklu miesiączkowego i jest niezbędny w implantacji zarodka i utrzymania ciąży.

Poza procesami związanymi z rozrodczością E2 reguluje gospodarkę lipidową, wapniową i wpływa na białka wiążące hormony tarczycy i nadnerczy (SHBG, TBG, białko wiążące kortykosteroidy). Na stężenie estradiolu wpływają niewydolność wątroby i nerek. Regulacja wydzielania estradiolu odbywa się w osi podwzgórze-przysadka-gonady.
 

HORMON WZROSTU (GH) = SOMATOTROPINA

Z: 0-10 mU/l 
(0-5 µg/l)
 
 
 
 

 

Hormon wzrostu jest liczącym 191 aminokwasów peptydem, wydzielanym przez przedni płat przysadki mózgowej, o działaniu anabolicznym (związanym ze wzrostem tkanek).

GH wpływa: na syntezę białek i podtrzymywanie ich masy, na transport glukozy i odbudowę zapasu glikogenu w komórkach (wywiera efekt przeciwstawny do insuliny). Powoduje wzrost wchłaniania jelitowego wapnia i zwiększenie wychwytu nieestryfikowanych kwasów tłuszczowych przez mięśnie i przyspiesza mobilizację tłuszczu z adipocytów.

Wskazaniami do oznaczenia wydzielania GH są: zaburzenia wzrostu u dzieci (karłowatość lub gigantyzm) i dorosłych (akromegalia); zdiagnozowany nowotwór przysadki; zaburzenia masy mięśniowej;  zaburzenia gęstości kości i inne zaburzenia metaboliczne; monitorowanie chorych po zabiegach chirurgicznych,  chorych poddanych długotrwałej chemioterapii (dzieci) lub radioterapii przysadki.

Współczynnik przeliczeniowy:
mU/l x 0,5= µg/l;  
µg/l x 2,0=mU/l
 

 

KORTYZOL

godz. 8.00:
5-25 ug/dl
(0,14-0,96 umol/l lub 138-690 nmol/l);

godz. 12.00:
4-20 ug/dl
(0,11-0,54 umol/l lub 110-552 nmol/l);

godz. 24.00:
0-5 ug/dl
(0,0-0,14 umol/l lub 0,0-3,86 nmol/l).

Wartości prawidłowe stężenia kortyzolu w moczu zwykle mieszczą się w granicach 80-120 µg/24h.
 
 

Jest steroidem o najwyższym stężeniu w krążeniu i zarazem glukokorytkoidem wydzielanym przez strefę pasmowatą kory nadnerczy.

Główną funkcją fizjologiczną kortyzolu jest: regulacja ciśnienia krwi, metabolizmu glukozy (glukoneogenza), białek i tłuszczów, hamowanie odpowiedzi układu odpornościowego, regulacja absorpcji wapnia oraz wydzielania kwasu żołądkowego i pepsyny.

Wzrost stężenia kortyzolu powoduje, na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego, ograniczenie wydzielania ACTH i CRH, podwzgórzowego hormonu uwalniającego kortykotropinę, regulując w ten sposób własny poziom we krwi.
Sprzężenie CRH-ACTH-kortyzol działa w osi podwzgórze-przysadka-nadnercza. 

Kortyzol wydzielany jest pulsacyjnie, wykazując rytm dobowy z najwyższymi stężeniami pomiędzy godziną 4 rano i 12 w południe. Pomiarów w krwi dokonuje się najczęściej w godzinach 8-9 rano oraz około godziny 24.

Dobowy rytm wydzielania kortyzolu jest zaburzany przez dodatkowe wyrzuty spowodowane stresem, stanem lękowym, urazem i zabiegiem operacyjnym, wysiłkiem lub anoreksją.
 

 

PROGESTERON

po owulacji:
1-28 ng/ml

do 12. tygodnia ciąży:
9-47 ng/ml

12.-28. tydzień ciąży:
17-146 ng/ml

powyżej 28. tygodnia ciąży:
55-200 ng/ ml

Progesteron jest jednym z żeńskich steroidowych hormonów płciowych. Tworzy warunki umożliwiające ciążę i jej utrzymanie, pobudzając zmiany wydzielnicze w śluzówce macicy i umożliwiając implantację zapłodnionego jaja.

Stężenie krążącego progesteronu jest charakterystycznie niskie w czasie fazy folikularnej, gwałtownie narasta po owulacji, w fazie lutealnej cyklu i osiąga maksymalny poziom w pięć do dziesięciu dni po maksimum wydzielania LH (21 – 23 dzień cyklu). Jeśli nie dochodzi do zapłodnienia, stężenie progesteronu szybko opada do wartości wyjściowej dla fazy folikularnej. Taki schemat zmian powoduje, że pomiar stężenia progesteronu jest niezawodną metodą stwierdzenia owulacji.

Progesteron syntetyzowany jest z cholesterolu, w metabolizmie jego prekursorów uczestniczy wątroba. Wytwarzany jest głównie w jajnikach (ciałko żółte) i łożysku, a w niewielkich ilościach, u obu płci, w korze nadnerczy, a u mężczyzn w jądrach. Procesy powstawania i wydzielanie progesteronu kontrolowane są przez gonadotropiny przysadkowe: LH i FSH.
 

PROLAKTYNA (PRL)

Z: 5-15 ng/ml

 

Jest hormonem białkowym wytwarzanym w komórkach laktotropowych gruczołowej części przysadki. Nasilenie sekrecji PRL wykazuje cykl dobowy, z maksimum w nocy i nad ranem, lecz poza tym pozostaje na względnie stałym poziomie u osobników obu płci.

W warunkach fizjologicznych u kobiet wzrasta w drugim okresie cyklu miesięcznego, w ciąży i w okresie laktacji, a u obu płci w wyniku wysiłku fizycznego, silnego stresu, w hipoglikemii i nieznacznie z wiekiem.

Podstawowa rola PRL w ustroju polega na działaniu mammotropowym (zwiększanie masy gruczołu sutkowego) i laktogennym (stymulacja wydzielanie mleka w okresie poporodowym). PRL moduluje również czynność gonad i wpływa na układ immunologiczny.

U mężczyzn oddziałując na komórki jąder nasila syntezę testosteronu.
 

SHBG

 

Oznaczenie stężenia białka wiążącego hormony płciowe – SHBG w surowicy krwi wykonywane jest w celu oceny biodostępnych androgenów (testosteronu).

Ponieważ wahania stężenia białek wiążących, w tym SHBG, wpływają na poziom testosteronu w krążeniu, poziom SHBG określany jest również jako dodatkowa wielkość przy oznaczeniach TT i rzadziej innych hormonów np. estradiolu i testosteronu.
SHBG produkowana jest głównie w wątrobie.
 

TESTOSTERON CAŁKOWITY
 

 

Pomiar testosteronu całkowitego (TT) w krwi obwodowej jest istotny dla oceny bieżącej, przebiegu przyszłego rozwoju (androgenizacji) i starzenia się ustroju.

U mężczyzn androgenizacja (całość zmian i stanów zależnych od testosteronu) obejmuje: różnicowanie organów płciowych w życiu płodowym, rozwój drugorzędowych cech płciowych i rozpoczęcie produkcji plemników w okresie pokwitania, osiągnięcie prawidłowej masy mięśniowej i kostnej oraz rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w okresie męskim. Testosteron wpływa na popęd płciowy mężczyzn, zachowania i czynności seksualne (erekcja i płodność), a także rozwój funkcji poznawczych i samopoczucie.  

Stężenie testosteronu wykazuje wahania dobowe (z maksimum pomiędzy 4.00 a 8.00 rano), istotnie zmienia się z wiekiem oraz jest zależne od m.in. masy ciała i rodzaju wysiłku (krótkotrwały-długotrwały).

U kobiet zależy również od cyklu miesięcznego. Obniżony poziom testosteronu u mężczyzn jest czynnikiem ryzyka cukrzycy typu 2, chorób układu krążenia, zespołu metabolicznego i osteoporozy. 

Testosteron jest głównym hormonem androgennym produkowanym u mężczyzn z cholesterolu przez komórki Leydiga w jądrach (w 95%) lub przez konwersję androgenów nadnerczowych w obwodzie (5%).
U kobiet w 50 – 60 % pochodzi z obwodowego metabolizmu androstendionu, a w małych ilościach wydzielany jest przez jajniki i nadnercza. U kobiet wzrost poziomu testosteronu spowodowany jest nowotworami jajników i nadnerczy oraz przerostem nadnerczy.  
 

Odbudowa sportowa dzięki hormonowi wzrostu

Niezwykle istotnym w całym procesie regeneracji organizmu jest sen fazy REM. Następuje wówczas ładowanie energii zarówno dla mózgu, jak i ciała. Pojawiły się hipotezy, że faza snu głębokiego jest równie ważna dla odbudowy sportowców, ze względu na uwalnianiany wówczas hormonu wzrostu. Odpowiada on za wychwytywanie aminokwasów, syntezowanie białek w komórkach, wzrost masy mięśniowej, siły oraz za wzmocnienie układu kostnego. Wpływa na gospodarkę węglowodanową, ponieważ pobudza glikogenolizę oraz stymuluje uwalnianie glukozy z wątroby. HGH wpływa również na trzustkę, która pod jego wpływem wyrzuca więcej insuliny i działa na tkankę tłuszczową, pobudzając jej spalanie. W ten sposób organizm pobiera energię z metabolizmu kwasów tłuszczowych. Hormon wzrostu zwiększa gęstość komórek organizmu i w dużej mierze wpływa na hipertrofię tkanki mięśniowej, czyli przyrost jej masy, mimo iż nie należy do substancji sterydowych.

Substancja
/ Wartości referencyjne
Opis

 

K - kobiety

M - mężczyźni

W.ŚR. - wartość średnia

Z - zakres

Uwaga: Różne oznaczenia parametrów i ich wartości referencyjne mogą zależeć od przepisów, jakimi kieruje się dane laboratorium badawcze. Przed porównaniem norm należy sprawdzić czy wartości podane w tabelach pokrywają się z oznaczeniami wyników laboratoryjnych.
 

WITAMINA B1 = TIAMINA

Zalecane dzienne spożycie (RDA)

K: 1,1 mg
M: 1,3 mg
 
 

 

Witamina B1 jest niezbędna w procesie oddychania tkankowego (przemiana węglowodanów), wpływa na prawidłową pracę mięśni, funkcjonowanie układu nerwowego, a także gojenie się ran i odczuwanie bólu.
Przy wysiłku fizycznym i umysłowym, wyczynowym uprawianiu sportu, w przypadku picia dużej ilości alkoholu, kawy i herbaty, a także u osób prowadzących aktywny tryb życia i narażonych na długotrwały stres oraz u osób starszych mogą występować niedobory wit. B1.

Niedobór witaminy B1 w organizmie objawia się: skurczami i bólami mięśni; zapaleniem nerwów; niedowładami; zaburzeniami trawienia; trudnościami z koncentracją i pamięcią; uczuciem chronicznego zmęczenia; a także niewydolnością krążenia, opuchlizną kończyn górnych i dolnych.
Długotrwałe niedobory mogą spowodować chorobę beri-beri (zaburzenie pracy mięśni, niewydolność układu krążenia - prowadząc nawet do śmierci).

Jednym z najbogatszych źródeł witaminy B1 jest wieprzowina (0,402–0,989 mg-100 g). Sporo zawierają jej także orzechy pistacjowe (0,820 mg/100 g) i arachidowe (0,660 mg/100 g). Ponadto witaminę B1 zawierająm.in.: kasza manna; pieczywo żytnie; kalafior; banany.
 

WITAMINA B6 = PIRYDOKSYNA

Zalecane dzienne spożycie (RDA)

M: 19-50 lat - 1,3 mg
M >50 lat - 1,7 mg

K: 19-50 lat - 1,3 mg
K >50 lat - 1,5 mg
 
 

 

Witamina B6 jest koenzymem ponad 100 enzymów (czyli substancją niezbędną do odpowiedniego funkcjonowania tych związków), przyspieszających szereg przemian w ustroju.

Witamina B6 bierze udział w procesie przemiany białka, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i tryptofanu (pomaga w jego zamianie na niacynę).
Ponadto pirydoksyna: oddziałuje na glikogenezę (przemianę glukozy w glikogen) i glikogenolizę (proces rozkładu glikogenu) w mięśniach; jest niezbędna do produkcji hemoglobiny; ma wpływ na ciśnienie krwi, skurcze mięśni i pracę serca; odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego; podnosi odporność organizmu - uczestniczy w tworzeniu przeciwciał.

To witamina rozpuszczalna w wodzie, która występuje w postaci sześciu, podlegających wzajemnym przekształceniom, związków - pirydoksyny, pirydoksaminy, pirydoksalu i estrów fosforanowych tych związków. Po spożyciu jest wchłaniana z przewodu pokarmowego i magazynowana głównie w mięśniach i wątrobie jako fosforan pirydoksalu.

Zapotrzebowanie na witaminę B6 wzrasta przy spożywaniu pokarmów bogatych w białko. Za optymalny przyjmuje się stosunek 0,02 mg witaminy B6 na gram białka.

Jednym z bogatszych źródeł witaminy B6 jest kasza gryczana (0,67 mg/100g). Nie brakuje jej także w mięsie i wędlinach - w kurczaku (0,31–0,55 mg/100 g), indyku (0,28–0,59 mg/100g) czy wieprzowinie (0,17–0,52 mg/100 g). Należy jednak wiedzieć, że podczas gotowania, smażenia i peklowania mięsa straty tej witaminy wynoszą od 30 do 50 proc.
 

 

Witamina B1 i witamina B6 dla biegacza

Witamina B1 oprócz swoich standardowych funkcji spełnia rolę w zwiększeniu poziomu energii, co jest niezbędne do prowadzenia aktywności fizycznej. Odgrywa niezbędną rolę w formowaniu ATP pozwalając na uwolnienie jego zapasów z węglowodanów oraz tłuszczy. Prawdopodobnie najważniejszą funkcją tiaminy jest jej udział w tworzeniu acetylocholiny, która ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania mózgu, a także niektórych mięśni. Ponadto może również poprawić przyrost mięśni i wpływać na znoszenie ich napięcia. Jest także przeciwutleniaczem.

Witamina B6 ma kluczową rolę w utrzymaniu dostępności energii w organizmie oraz pomaga przekonwertować spożywane białka do aminokwasów, które budują mięśnie. Sprawia, że mogą one pracować ciężej niż zwykle. Pirydoksyna może również zmniejszać ból stawów i zmęczenie mięśni po intensywnych treningach. Odgrywa rówież rolę w tworzeniu neuroprzekaźników: serotoniny, dopaminy, noradrenaliny i GABA niezbędnych w regulacji procesów psychicznych i nastroju.

badania-lekarskie-badania-krwi-01-05

Źródło:

  1. Program specjalizacji w medycynie sportowej, CMKP, Warszawa 2003.
  2. Red blood cells in sports: effects of exercise and training on oxygen supply by red blood cells, Heimo Mairbäurl, 2013.
  3. Effects of Marathon Running on Platelet Activation Markers. Alexander Kratz and comp.  Am J Clin Pathol. 2006;125(2):1-5. 
  4. www.coms.pl
  5. Instytut sportu w Warszawie
  6. Diagnostyka Laboratoria Medyczne
  7. Laboratoria.net
  8. Wiecznie młodzi. Dr n.med. Urlich Strunz
  9. Emedea.pl
  10. Exercise and immunity. Medline Plus .U.S. National Library of Medicine.
  11. Ferritin, hemoglobin, and iron deficiency in distance runners. RW.
  12. Acute effects of long distance running on c-reactive protein and arterial stiffness. Bridget E. Durocher. Northern Michigan University, 2014
  13. Creatine kinase monitoring in sport medicine. Brancaccio P, Maffulli N, Limongelli FM. Br Med Bull. 2007.
  14. WebMD
  15. Medycyna Praktyczna
  16. How to optimize your diet to balance your pH levels and prevent nutrient leeching. Abby Housefield.
  17. poradnikzdrowie.pl
  18. Polskie Towarzystwo Medycyny Sportowej
  19. Runner’s Daily Complete
  20. Wiecznie młodziDr n.med. Urlich Strunz

Nasze ciasteczka nie zawierają glutenu! Polityka prywatności cookies - zezwól jesli się zgadzasz.